Het was zondagochtend. Zo’n ochtend waarop de witte wondere wereld nog even stil lijkt, ook al weet je rationeel dat iedereen allang wakker is. Ik had een WhatsApp-gesprek met Doreen, een vriendin. Iemand met wie wij vanuit Uw-Topia graag samenwerken. De dag ervoor had ze mij waardevolle feedback gegeven op onze website, waar ik op dat moment volop mee bezig was.
Ik reageerde zoals ik dat vaker doe. Puntsgewijs. Gestructureerd. Inhoudelijk. Pas toen ik mijn bericht verstuurd had, viel het me op: ik had nog geen goedemorgen gezegd. Dat voelde niet goed. Alsof ik te snel naar de kern was gegaan, zonder eerst even aan te kloppen. Dus stuurde ik alsnog: goedemorgen.
Haar reactie was mild. Ze gaf aan dat het oké was. Dat zij ook zo was. Gewoon met de deur in huis vallen.
Ik merkte dat ik bleef haken aan dat woord: oké. Ik gaf aan dat ik het voor mezelf niet oké vond dat ik zo begonnen was. Waarop zij – terecht – voorzichtig aftastte of ik het vervelend zou vinden als zij dat bij mij zou doen.
Mijn eerste antwoord was bijna automatisch: Ik kan alleen over mezelf oordelen, niet over de ander. Ze stelde haar vraag opnieuw, iets preciezer: hoe zou ik reageren als zij zo zou reageren? Mijn antwoord verraste me zelf: Nee, want dan heb ik meteen een oordeel in mijn hoofd. En dat wil ik niet. Ik schreef haar wat me daarin leidde: dat ik probeer uit te gaan van de gedachte dat iedereen alles doet om zijn of haar wereld beter te maken. Met die bril op is elke reactie een geschenk. Ook als het pakpapier er minder fraai uitziet.
Onder de douche
Later die ochtend, onder de douche, kwam het gesprek terug. Zoals gedachten dat vaak doen als het water stroomt en je nergens anders heen kunt. Ik vecht online tegen extreemrechts. Ik spreek me uit. Fel soms. Duidelijk. En ineens voelde dat ongemakkelijk naast die mooie woorden van oordeelloosheid. Waar was dat oordeelloos kijken gebleven als ik uitspraken van Geert Wilders veroordeel, of standpunten van JA21 of de BoerBurgerBeweging fileer?
Het beet. Het wrikte.
Dit kon niet allebei tegelijk waar zijn. Of toch? Het zou makkelijk zijn om mezelf hieruit te praten. Om te zeggen dat ik opkom voor de rechten van mensen die door deze partijen onterecht worden aangevallen. Dat dat mijn rechtvaardiging is. En eerlijk is eerlijk: die redenering klopt. Ze is logisch. Ze is verdedigbaar. Totdat ik me realiseerde dat het, hoe ik het ook wend of keer, een oordeel blijft.
Het rijmt niet volledig met mijn overtuiging dat iedereen alles doet om zijn of haar wereld beter te maken. Want ook deze partijen, en de mensen die zich daaraan verbinden, hebben dat voor ogen. Zij geloven in wat ze zeggen. Zij zijn ervan overtuigd dat hún ideeën de wereld beter maken. En veel Nederlanders geloven met hen mee.
Tegen wie vecht ik eigenlijk?
En daar zat de verschuiving.
Mijn strijd is niet tegen de mensen.
Mijn strijd is tegen het gedachtegoed.
Ik heb respect voor de mens achter de politieke figuur. Maar het gedachtegoed kan ik niet ongemoeid laten. Dáár moet ik me tegen verzetten. Niet uit haat, niet uit morele superioriteit, maar omdat ik oprecht geloof dat deze ideeën de wereld niet beter maken.
Misschien klinken ze op korte termijn aantrekkelijk. Simpel. Oplossingsgericht. Duidelijk. Maar op de lange termijn – en zeker voor de menselijkheid – zijn ze destructief. Ze versmallen de wereld tot wij en zij. Ze beloven rust door uitsluiting. Ze bieden houvast door anderen tot probleem te maken.
De vraag die dan overblijft, en waar ik geen sluitend antwoord op heb, is deze: hoe bereik je mensen met het inzicht dat een gedachtegoed onmenselijk is, terwijl het voor hén voelt als redding?
Ik weet het niet.
Wat ik wel weet, is dit: als mens zijn ze welkom. Altijd. Voor een gesprek. Voor ontmoeting. Voor twijfel. Ik respecteer hen als mens, ook al heb ik medelijden met het wereldbeeld waarin zij gevangen zitten. Altijd alles moeten zien door de bril van wij en zij, en hopen dat daarmee je eigen problemen verdwijnen… dat moet uitputtend zijn. En uiteindelijk teleurstellend.
Misschien is dát wel waar het begint. Niet bij overtuigen. Niet bij winnen.
Maar bij blijven zien: de mens, achter het gedachtegoed.
Ook als het pakpapier niet mooi is.
Ik waardeer het idealisme van links en het streven om de wereld beter te maken. Tegelijk zie ik dat de gevolgen van dat idealisme in de praktijk vaak slecht uitpakken. Dat is volgens mij ook waarom discussies zo fel worden: morele overtuiging slaat soms om in oordelen en vooringenomenheid.
In je stuk zeg je niet te willen oordelen, maar vervolgens plaats je rechts stemmen in het frame van wij-zij-denken. Dat is ook een oordeel. Zou het niet kunnen dat mensen die rechts zijn gewoon anders naar problemen kijken?
Bijvoorbeeld: is het huidige klimaatbeleid de economische schade waard voor een verwaarloosbaar effect? Willen we accepteren dat bedrijven vertrekken omdat energie te duur of onbetrouwbaar wordt? Hebben we de capaciteit om grote aantallen asielzoekers op te vangen, of is het redelijk om (harde) keuzes te maken? En wat doet grootschalige migratie met sociale samenhang en cultuur?
Dat zijn geen morele oordelen over mensen, maar praktische vragen over gevolgen. Mijn insteek is niet de wereld redden in abstracte zin, maar voorkomen dat Nederland verder afglijdt.
Beste Danny,
Als eerste dank voor je mooie uitgebreide reactie. Waar zie je dat de gevolgen slechter uitpakken dan het huidige scenario? Ik zie dat namelijk niet. En ja, ik oordeel, dat schrijf ik ook. Ik oordeel echter niet over de mensen, maar over het gedachtegoed wat ze uitdragen. Dat gedachtegoed is gebaseerd op wij-zij-denken. Dat is geen mening, maar dat is wat er gebeurd: We moeten de asielmigratie stoppen, want dat is de oorzaak van veel problemen. Afgezien dat dit feitelijk onjuist is, is dit toch echt duidelijk een wij-zij-positionering. Daarom vecht ook juist tegen dat gedachtegoed. Het moet beter (want er zijn problemen). We kunnen beter! Alleen dat moeten we samen doen en niet ten koste van mensen die er geen aandeel in hebben, sterker nog zelf slachtoffer zijn. Denk aan Aboutaleb: Ik ben een gelukszoeker, dat zijn we toch allemaal? Sinds wanneer gaan we de wens om een beter leven strafbaar stellen?… Zie hiervoor mijn blog van 4 januari (https://www.ideas4life.blog/rechtspraak/ik-ben-een-gelukszoeker/).
De klimaatdiscussie is er inderdaad ook zo een. Het is leuk dat we het kleine golfje van nu aan willen pakken en de huidige economie denken te redden, de tsunami die daarna komt gaan wij toch niet meer meemaken… dat is het mantra van de klimaatontkenner. Waar we alles hebben en kunnen om het probleem wél aan te pakken. Maar dat is een keuze, en die keuze doet wellicht pijn. Maar nu kunnen we die pakken, sterker nog het biedt volop kansen. Iets wat past bij hoe Nederland altijd was: Kansen pakken, bouwen op wat er nog niet is, maar wel nodig is…. Als je met alle kennis die er is ontkent dat er een probleem is, maar ook dat WIJ dat niet kunnen keren, mis je mi een stuk kennis. Kennis die absoluut beschikbaar is. Een aanrader: https://www.eshub.nl/event-details/vr-workshop-earth-from-space
Als je wil dat Nederland niet verder afglijdt moet je helpen om ons moreel kompas te st blijven ondersteunen. Onschuldigen wegzetten als schuldigen, vluchtelingen wegzetten als zondebok, klimaat ontkennen (daarmee glijdt Nederland letterlijk af…), passen daar mijns inziens niet bij.
Je woorden over aantallen asielzoekers is trouwens een mooi voorbeeld. Die zijn niet zo hoog als dat JA21 en concorten je doen geloven. Spreidingswet zou daar juist mee helpen. Ga je spreiden wordt de druk per gemeente lager. Dat is wetenschap (geen mening)…
In de jaren ’90 en begin 2000 was ik ontzettend trots op Nederland. Die trots is volledig verdwenen. Toen ik jong was, geloof ik 26 jaar, kon ik op één normaal inkomen een mooie, ruime nieuwbouweengezinswoning kopen; nu is dat vrijwel onmogelijk. Te weinig woningen, volle wegen, geen stroom, te weinig huisartsen – het land kraakt.
Volgens het CBS groeit de bevolking tegenwoordig alleen door migratie; zonder migratie zou de bevolking afnemen: https://www.cbs.nl/en-gb/news/2025/05/lower-population-growth-in-2024
. Persoonlijk zou ik een 100% stop op asiel uit niet‑EU‑landen willen. Tegelijkertijd erken ik dat expats en kenniswerkers waarde hebben voor de economie. Voor hen zou ik de rode loper uitrollen: goede huisvesting, belastingvoordelen en investeringskansen.
Het Nederlandse vestigingsklimaat verslechtert. Bedrijven geven gemiddeld een 6,0; daling komt door energieprijzen, talenttekort, bureaucratie en belastingdruk: https://acbi.uva.nl/content/news/2024/12/assessment-shows-ongoing-deterioration-of-dutch-business-climate.html
. Sinds 2018 verliest Nederland terrein tegenover landen als Denemarken en Zwitserland – niet toevallig landen met strenger asielbeleid: https://www.dutchnews.nl/2024/08/dutch-business-climate-has-worsened-since-2018-pwc/
. Ook de World Competitiveness Ranking laat een daling zien van top 5 naar top 10, en deze trend zet door.
Alleen als de economie op 1, 2 en 3 staat, en we toegang hebben tot strategische grondstoffen zoals China en de VS, is er later voldoende geld voor een sociaal vangnet, cultuur en realistische klimaatmaatregelen. Energie is niet alleen duur; andere landen slagen erin hun grondstoffen veilig te stellen, terwijl de EU naïef blijft. Wat mij betreft gaat het gasveld in Groningen deze week open; Nederland moet zelfvoorzienend worden en strategische energiezekerheid veiligstellen.
Wat me echt zorgen baart, is het verdwijnen van industrie, kennis en kapitaal, terwijl er mensen komen zonder directe economische bijdrage. Er is een onzichtbare brain drain en money drain gaande.
Onze tradities, steden en samenleving veranderen. Ik geloof niet dat we elkaar altijd kunnen overtuigen, maar de feiten liegen niet: bevolkingsgroei alleen door migratie, verslechterende concurrentiepositie, veranderende samenleving. Wie dat niet ziet, kan de toegevoegde links bekijken ter onderbouwing.
Ik herken de zorgen die je schetst over woningnood, vastlopende infrastructuur, energie en zorg. Die problemen zijn reëel. Waar ik het niet mee eens ben, is de oorzaak die je eraan verbindt. Deze situatie is niet plots ontstaan, maar het resultaat van jarenlang beleid waarin publieke regie is afgebouwd en te veel is vertrouwd op marktwerking. Groei werd toegestaan, maar investeringen in wonen, netten en voorzieningen bleven achter.
Daarom denk ik ook niet dat asielzoekers hier de hoofdverantwoordelijken voor zijn. Zij vormen een relatief klein deel van de migratie en zijn aantoonbaar niet de primaire oorzaak van woningtekorten of zorgdruk. Een algemene asielstop klinkt daadkrachtig, maar verandert niets aan de kernproblemen: gebrek aan bouw, onderinvestering in infrastructuur en te late energiekeuzes. Het verschuift vooral de aandacht.
De aard van deze problemen vraagt om publieke regie en langetermijninvesteringen. Wonen, energie, zorg en infrastructuur zijn geen gewone marktproducten; het zijn publieke voorzieningen. Internationaal blijkt dat landen die hier collectief in investeren economisch stabieler zijn en beter concurreren dan landen die dit overlaten aan de markt.
Daarom sluit linkse politiek hier beter op aan. Niet uit ideologie, maar omdat de oplossingen die nodig zijn — grootschalige woningbouw, investeren in netten en zorg, voorspelbaar beleid — klassiek linkse instrumenten zijn. Wie deze problemen serieus wil oplossen, ontkomt niet aan meer regie, niet aan minder.
Tot slot nog even over het klimaat. Dat er een klimaatprobleem is, staat wetenschappelijk vast. Dat mensen hier invloed op hebben, evenzeer. De vraag is dus niet óf we iets moeten doen, maar of we bereid zijn de juiste keuzes te maken. Nederland heeft historisch laten zien dat het juist in tijden van schaarste en dreiging kan innoveren: van waterbeheer tot energie en landbouw. In plaats van terughoudendheid zou dit moment benut moeten worden om opnieuw voorop te lopen, door klimaatbeleid te verbinden aan economische kracht, technologische ontwikkeling en strategische autonomie. Juist daar is Nederland groot mee geworden. Het KAN! Als we maar willen!!
Wetenschappelijke consensus bestaat niet; het is momenteel vooral een machtsmiddel om critici te cancelen en buiten het debat te houden. Echte wetenschap floreert bij twijfel, niet bij uitsluiting. De geschiedenis bewijst bovendien dat klimaatverandering van alle tijden is — ijstijden kwamen en gingen ook zonder menselijke tussenkomst.
Ik hou van het milieu, maar ik haat klimaatbeleid. Het is de wereld op zijn kop: we kappen op grote schaal bossen voor biomassa en vernietigen ons landschap met windmolens en zonneweides. Dat is het opofferen van tastbare natuur voor een theoretisch model.
Bovendien is er wél consensus over het feit dat Nederland het mondiale klimaat niet kan redden. Terwijl wij onze industrie de nek omdraaien en de energie onbetaalbaar maken, bouwt China wekelijks kolencentrales bij. Jezelf economisch failliet verklaren voor een effect dat mathematisch niet eens meetbaar is, is geen moreel kompas, maar wanbeleid. Laten we stoppen met de symboolpolitiek en weer kijken naar wat wél werkt.
Het wagenpark is het perfecte bewijs van dit falen. Terwijl wij als EU het braafste jongetje van de klas spelen met peperdure energie, vullen onze wegen zich met Chinese auto’s. Waarom? Omdat zij wél profiteren van goedkope energie en grondstoffen. Wij vernietigen onze eigen industrie (en die van de Duitsers) terwijl we de Chinezen rijk maken.
En de oplossing is niet importbeperkingen; dat maakt onze industrie alleen maar lui en doodt de innovatie. We moeten simpelweg de randvoorwaarden hier herstellen: energie moet weer goedkoop en beschikbaar zijn. Het is idioot om te denken dat we het klimaat redden door onze markt weg te geven aan landen die de regels aan hun laars lappen. De ‘groene’ import per containerschip verbruikt meer energie dan we hier ooit kunnen besparen. Het is pure symboolpolitiek ten koste van onze eigen welvaart.
Beste Ante,
Je pleidooi voor ‘meer regie’ klinkt in theorie prachtig, maar de praktijk laat precies het tegenovergestelde zien. Als pragmaticus kijk ik naar de output van een systeem, en de output van de huidige overheidsregie is momenteel destructief.
Kijk naar de woningmarkt: ingrepen in de middenhuur en de wijzigingen in Box 3 hebben de markt volledig laten vastlopen. Dat is geen ‘marktfalen’, maar overheidsfalen. De regie waar jij om vraagt, heeft ervoor gezorgd dat er juist minder wordt gebouwd en investeerders wegtrekken. Marktwerking en investeringszekerheid zijn de enige instrumenten die daadwerkelijk volume creëren.
Hetzelfde geldt voor energie. Terwijl wij onszelf uit de markt prijzen met een peperdure transitie, bouwt China in recordtempo kolencentrales om hun industrie van goedkope energie te voorzien. Zij winnen de concurrentiestrijd op brute kracht en lage kosten, terwijl wij de ‘braafste van de klas’ willen zijn met een onbetaalbare energierekening als resultaat. Onze industrie vertrekt, en daarmee ook de welvaart die jouw sociale idealen moet financieren.
Wat betreft asielmigratie: je kunt het ‘het verschuiven van de aandacht’ noemen, maar het is een simpele rekensom van resources. Elke asielzoeker verbruikt direct schaarse capaciteit: woningen die er niet zijn, zorg die overbelast is en een stroomnet dat vol zit. Een 100% stop op asiel uit niet-EU-landen is geen moreel oordeel, maar noodzakelijk voorraadbeheer om de basisvoorzieningen voor onze eigen burgers te redden.
Jouw ‘morele kompas’ negeert de wetten van schaarste. Zonder een sterke economie en een werkende markt is er straks simpelweg geen geld meer voor een menselijke wereld. We moeten terug naar de basis: de economie op 1, de gaskraan open en stoppen met het importeren van problemen die we fysiek niet meer kunnen huisvesten.”
Danny, je redeneert strak, maar je trekt te snelle conclusies uit onvolledige causaliteit.
Dat overheidsingrijpen effect heeft op markten, klopt. Maar de vastgelopen woningmarkt is niet het gevolg van “te veel regie”, maar van te lang te weinig consistente regie. We hebben volkshuisvesting afgebouwd, woningcorporaties uitgekleed, grondbeleid geprivatiseerd en bouwen grotendeels afhankelijk gemaakt van rendement. Dit gebeurde veelal onder aanvoering van rechtse kabinetten. De recente ingrepen in middenhuur en Box 3 zijn geen oorzaak, maar een correctie op een systeem dat al vastliep. Dat investeerders vertrekken zegt vooral iets over hun afhankelijkheid van hoge marges, niet over het ontbreken van woningbehoefte. Marktwerking creëert volume waar het rendeert, niet waar het nodig is.
Je energievergelijking met China lijkt rationeel, maar is selectief. China zet inderdaad kolen bij, onder strakke staatsregie, terwijl het tegelijk ongekend investeert in zon, wind, kernenergie en netcapaciteit. Dat is geen vrije markt, maar strategisch beleid. Europa’s probleem is niet dat we “te braaf” zijn, maar dat we te laat, te versnipperd en zonder industriële strategie hebben geïnvesteerd. Fossiele afhankelijkheid maakt ons juist kwetsbaar; de transitie is geen luxe, maar risicobeperking op lange termijn.
Asiel reduceer je tot voorraadbeheer, maar daarmee verwissel je schaal met symbool. Asielmigratie is een relatief kleine factor binnen de woning-, zorg- en netproblematiek. Zelfs een volledige stop verandert niets aan het structurele tekort aan woningen, personeel en infrastructuur. Dat zijn beleidskeuzes, geen natuurwetten. Door asiel als hoofdvariabele te presenteren, leg je de druk niet bij het systeem, maar bij de mensen die er het minst invloed op hebben.
Tot slot: “de economie op 1” zetten klinkt neutraal, maar is dat niet. De economie is geen doel, maar een instrument. Zonder publieke regie op wonen, energie en infrastructuur ondermijnt de markt haar eigen randvoorwaarden. Wat jij presenteert als realisme, is in feite kosten uitstellen en problemen verplaatsen. Menselijkheid negeren is geen economische noodzaak — het is een politieke keuze. En die keuze is onacceptabel in een van de rijkste landen ter wereld!!!!
Je noemt ‘meer regie’ een correctie, maar in de praktijk is het een genadeslag. Investeerders vertrekken niet uit hebzucht, maar omdat de rekensom door dit beleid niet meer sluitend is. Zonder rendement wordt er niet gebouwd- geen woningbehoefte ter wereld verandert die economische realiteit. Ik heb zelf in het buitenland een klein appartement in de verhuur; in het huidige Nederlandse klimaat zou ik dat nooit meer doen. Kapitaal zoekt nu eenmaal de weg van de minste weerstand, en dat is op dit moment niet Nederland.
Waar je bij klimaatmaatregelen nog kunt discussiëren over nut en noodzaak, zijn asielcijfers harde feiten. Volgens IND en CBS bedroeg de instroom in 2024 circa 50.000 mensen (inclusief nareis). De cijfers voor 2025 laten een vergelijkbaar beeld zien. Dat betekent dat we elke twee jaar een stad ter grootte van Alkmaar of Delft toevoegen, met een extra claim op woningen, zorg en energie. Dat wegzetten als een ‘kleine factor’ miskent de dagelijkse realiteit van burgers die nergens meer terechtkunnen. In een verzadigd land is een asielstop geen ideologische keuze, maar noodzakelijk voorraadbeheer.
Kijk ook naar het straatbeeld: we worden overspoeld door Chinese automerken, omdat zij produceren met goedkope energie terwijl wij onze eigen industrie structureel benadelen. We willen het braafste jongetje van de klas zijn, maar leveren ondertussen onze markt uit. Importbeperkingen zijn niet de oplossing – die maken industrie lui. Wat nodig is, is het herstellen van onze randvoorwaarden: de gaskraan open en energie weer betaalbaar. De zogenaamd ‘groene’ import per containerschip uit China verbruikt bovendien meer energie dan wij hier ooit besparen. Dáár zit de hypocrisie: milieu en welvaart opofferen voor een papieren werkelijkheid.
Danny, je analyse klinkt wederom weer rationeel, maar blijft helaas andermaal steken. Dit keer in een te smalle economische bril.
Woningmarkt en investeerders
Dat kapitaal wegtrekt als rendement daalt, is waar. Maar dat is precies het punt: wonen is structureel behandeld als beleggingsobject in plaats van publieke infrastructuur. De afhankelijkheid van particuliere investeerders is geen natuurwet, maar het gevolg van beleid dat vooral is gevoerd onder VVD-geleide kabinetten, met steun van CDA en D66.
Toen corporaties nog konden bouwen zonder verhuurdersheffing, werd er wél op schaal gebouwd. Dat “zonder rendement wordt niet gebouwd” klopt alleen binnen een model dat bewust is gekozen. Publieke bouw, coöperaties en grondbeleid zijn decennialang afgebroken – dát is de kernfout.
Asiel en cijfers
Je noemt cijfers van IND en CBS: circa 50.000 mensen per jaar. Dat zijn harde cijfers, maar je trekt er een verkeerde conclusie uit.
Nederland bouwt jaarlijks structureel tienduizenden woningen te weinig. Dat tekort bestaat al ruim vóór deze instroom. Zelfs een volledige asielstop zou dat gat niet dichten. Door asiel te framen als “een stad erbij” (Alkmaar / Delft) suggereer je dat dit de primaire oorzaak is, terwijl het in werkelijkheid gaat om bestuurlijke nalatigheid: geen regie op bouw, geen spreiding, geen langetermijnplanning.
Dat burgers vastlopen is reëel – maar dat komt niet door asielzoekers, het komt door politieke keuzes die capaciteit bewust hebben laten verdampen.
Energie en industrie
Je wijst op Chinese automerken en goedkope energie. Maar China’s concurrentiepositie komt niet voort uit “geen klimaatbeleid”, maar uit keiharde staatsregie: gecontroleerde energieprijzen, massale investeringen, bescherming van industrie. Dat is geen vrije markt.
De Nederlandse kwetsbaarheid komt juist door het tegenovergestelde: uitstel, fragmentatie en eenzijdige afhankelijkheid van fossiel (Groningen). De gaskraan “open” zetten is geen structurele oplossing, maar het verlengen van een model dat ons afhankelijk en instabiel heeft gemaakt.
En de containerschip-retoriek klinkt logisch, maar verhult dat we hier vooral hebben nagelaten om eigen productie, netten en innovatie tijdig op te schalen.
Conclusie
Wat jij “voorraadbeheer” noemt, is in feite symptoombestrijding. Je behandelt schaarste alsof die uit de lucht komt vallen, terwijl ze het directe gevolg is van jarenlang rechts-liberaal beleid: markt voorop, overheid terug, lange termijn genegeerd.
Meer regie is geen ideologisch experiment en geen genadeslag – het is een correctie op beleid dat aantoonbaar heeft gefaald. Niet omdat de markt slecht is, maar omdat zij zonder kaders geen publieke problemen oplost.
Kun je een concreet voorbeeld noemen van een land dat economisch aantoonbaar succesvol is, links beleid voert, vergaande klimaatmaatregelen doorvoert én feitelijk open grenzen heeft?
In Nederland heeft deze combinatie aantoonbaar negatief uitgepakt voor betaalbaarheid, energieprijzen en sociale samenhang. Ik zie eerlijk gezegd geen enkel land waar dit model wél duurzaam werkt — maar sta open voor een onderbouwd voorbeeld.