Over roddel, verantwoordelijkheid en de echo van wat we zeggen
Een paar jaar geleden ging er over mij een roddel rond bij mijn oude volleybalclub.
Ik zal hier niet herhalen wat er werd beweerd – het was te heftig – maar het was ernstig genoeg om mijn werk als coach in gevaar te brengen. Dat is het moment waarop je ineens voelt hoe kwetsbaar een reputatie is. Hoe snel iets dat niet klopt, toch macht krijgt.
Ik had het geluk dat één van de mensen die het bericht ontving, mij direct belde. Zij stuurde mij screenshots van de appjes door, zodat ik met eigen ogen kon zien wat er stond en waar het vandaan kwam. Daardoor kon ik meteen reageren. Ik confronteerde eerst de vrouw die het verhaal had verspreid. Ze ontkende alles, terwijl ik letterlijk haar woorden (als bron) op mijn telefoon had staan. Later sprak ik ook haar echtgenoot – nota bene iemand uit mijn eigen team – die zich ook van de domme hield. Tot op de dag van vandaag hebben ze hier geen excuses voor aangeboden.
Wat me misschien nog het meest raakte, was de houding van het team. Niemand koos positie. Men vond mij vooral lastig, kreeg ik het gevoel. Alsof het makkelijker was om weg te kijken dan om ergens voor te gaan staan. Uiteindelijk keerde ik zowel de club als het team de rug toe.
Ik heb nog even contact gehad met de politie: De roddel viel juridisch onder laster, wat betekende dat aangifte zeker mogelijk was. Ik heb het uiteindelijk niet gedaan. Of dat verstandig was? Geen idee. Op dat moment voelde het als de, voor mij en het team, minst belastende keuze. Maar wat blijft, zelfs jaren later, is het besef hoe verwoestend woorden kunnen zijn.
Afgelopen sabbat zat ik in de kerkdienst in Meppel. Broeder N. Mannot sprak over iets ogenschijnlijk eenvoudigs: woorden doen ertoe. En ineens was ik weer daar, terug bij dat moment van toen. We kennen, vertelde de predikant, in het Nederlands talloze gezegdes over woorden, ik noem er een paar:
- “Wat het hart vol is, loopt de mond van over.”
- “Een tong kan breken wat handen niet kunnen maken.”
- “Zoet water en bitter water komen uit dezelfde mond.”
Het zijn geen loze spreekwoorden. Ze wijzen allemaal naar dezelfde waarheid: taal is nooit neutraal.
We spreken in de kerk gemakkelijk over genade, maar buiten die muren kunnen onze woorden genadeloos zijn. We zingen over liefde, maar delen ondertussen verhalen die anderen beschadigen. We bidden om vergeving, terwijl we tegelijk oordelen fluisteren.
Één verhaal uit de preek bleef bijzonder hangen. Een vrouw biechtte ooit op dat ze over haar buurvrouw had geroddeld. Ze had spijt en ging naar de pastoor. Die gaf haar een vreemde opdracht: ze moest met een kussen naar het dak gaan en het daar openscheuren.
Ze deed wat hem gevraagd werd. Veren vlogen alle kanten op. Toen ze terugkwam, zei de pastoor: “Ga nu alle veren oprapen en stop ze terug in het kussen.” Ze keek hem aan en zei: “Maar dat ……. is onmogelijk”. “Precies” antwoordde de pastoor. “Dat is wat roddel doet. Zodra woorden losgelaten zijn, waaieren ze uit. Je krijgt ze niet meer allemaal terug. Zelfs al bied je later excuses aan – de schade heeft zich al verspreid. Iemand heeft het gehoord, iemand anders heeft het doorverteld, en ergens blijft altijd iets hangen.”
Roddelen is geen klein vergrijp. Het is een vorm van (zinloos) geweld die zich vermomt als gesprek.
Wat mij in mijn eigen verhaal zo raakte, was niet alleen de leugen zelf, maar de stilte eromheen. Het ontbreken van mensen die opstonden. Die zeiden: dit klopt niet of dit gaat te ver. Passiviteit maakt de roddel sterker. Zwijgen wordt medeplichtigheid.
En dat is wel een confronterende spiegel: hoe vaak zijn wij zelf die stille omstander?
Aan het eind van de preek kwamen drie eenvoudige filters voorbij – een oude wijsheid, vaak toegeschreven aan Socrates – die je kunt gebruiken vóór je iets zegt:
- Is het waar?
- Is het goed of vriendelijk?
- Is het nodig of behulpzaam?
Als wat je wilt delen niet door deze poorten komt, is zwijgen vaak wijzer!! Laten we daar eens mee beginnen. Niet met grote morele verklaringen, maar met kleine dagelijkse keuzes. Met verantwoordelijkheid nemen voor onze woorden. Met beseffen dat elke zin die we uitspreken, ergens landt.
Want woorden doen ertoe.
Altijd.
Een politieke blog over “Woorden doen ertoe”, schreef ik eerder al. Deze vind je hier!
