Mijn ouders leven allebei niet meer.

Dat gegeven klinkt al jaren hetzelfde, terwijl de betekenis langzaam verandert naarmate het leven verdergaat. In het begin voelt verlies vooral als gemis. Later groeit daar iets anders onder vandaan. Het besef dat bepaalde deuren voorgoed gesloten zijn. Niet alleen omdat mensen verdwijnen, ook omdat complete gesprekken verdwijnen.

Verhalen verdwijnen. Antwoorden verdwijnen.

Vragen die ik ooit nog wilde stellen, blijven nu stil in mijn hoofd bestaan.

Ik zou mijn ouders nog zoveel willen vragen. Niet eens de grote vragen waar boeken en films vaak over gaan. Juist de kleine dingen die vroeger vanzelfsprekend leken. Hoe zij bepaalde periodes beleefd hebben. Waar ze onzeker over waren. Welke dromen ze ooit hadden laten liggen. Hoe zij naar hun eigen ouders keken toen ze ouder werden. Wat zij achteraf gezien anders gedaan zouden hebben.

Toen ik jonger was, leefde ergens het stille idee dat daar later altijd nog tijd voor zou zijn.

Ik denk dat bijna iedereen ergens in zijn leven ontdekt dat tijd anders werkt dan we als jonge mensen denken. Ik schreef daar ooit al eens over in een blog over tijd, over hoe tijd meedogenloos doorgaat, ongeacht wat wij voelen. Mooie momenten vliegen voorbij, moeilijke of saaie periodes lijken eindeloos te duren, terwijl de tijd zelf geen moment vertraagt of versnelt. Toen we jong waren voelde later als iets eindeloos. Er kwam altijd nog een volgend weekend, een volgend bezoek, een volgend telefoontje, een volgende vakantie.

Tot je ontdekt dat sommige momenten ongemerkt definitief voorbijgaan.

Dat besef raakt veel meer dan alleen verlies door overlijden. Het zit verweven in bijna alles wat wij uitstellen. In gesprekken die blijven liggen. In dromen die naar de achtergrond verdwijnen. In verlangens die we parkeren tot het rustiger wordt.

Mensen wachten met leven tot hun pensioen. Ze wachten met reizen totdat er meer financiële ruimte is. Ze wachten met rust nemen totdat het werk minder druk wordt. Ze wachten met liefde tonen totdat het veiliger voelt. Ze wachten met keuzes maken totdat alle omstandigheden eindelijk perfect lijken.

Ondertussen gaat het leven gewoon door.

En opvallend vaak gebeurt dan precies datgene waar niemand rekening mee hield. De gezondheid verandert. De energie neemt af. Relaties verschuiven. Financiële ruimte verdwijnt. Of de wereld zelf verandert zo sterk dat wat ooit vanzelfsprekend leek ineens niet meer mogelijk is. Juist daarom raakt het me steeds meer wanneer mensen zeggen dat ze later echt gaan leven. Later klinkt verstandig. Verantwoordelijk zelfs. Alsof uitstellen een vorm van controle is. Ondertussen schuiven we het echte leven steeds verder vooruit, in de veronderstelling dat het geduldig op ons blijft wachten.

Dat is één van de grootste misverstanden van het menselijk bestaan.

Het leven gebeurt niet later.

Het gebeurt nu.

In dat telefoontje dat je nog wilt plegen. In dat bezoek dat je blijft uitstellen. In die ene vraag die je nog wilt stellen zolang iemand er nog is. In die droom waar je al jaren over nadenkt. In die wandeling. In die keuze om eindelijk ruimte te maken voor iets dat diep van binnen belangrijk voelt.

Want uiteindelijk ontstaat spijt lang niet altijd uit verkeerde keuzes. Spijt ontstaat veel vaker uit het niet maken van keuzes. Uit wachten. Uit het idee dat er nog wel een beter moment zal komen. Terwijl niemand weet hoeveel van die momenten werkelijk gegeven zijn.

In onze samenleving praten we veel over planning, zekerheid, controle en toekomstbestendigheid. We leren kinderen doelen stellen. We bouwen agenda’s vol afspraken. We organiseren ons leven alsof tijd een systeem is dat zich laat beheren. Tegelijkertijd vergeten we regelmatig dat tijd geen enkele overeenkomst met ons heeft gesloten.

Tijd stopt niet wanneer wij nog iets wilden zeggen.

Tijd vertraagt niet wanneer wij nog iets wilden herstellen.

Tijd wacht niet totdat wij eindelijk de moed vinden om keuzes te maken die al jaren in onszelf leven.

Juist daarom hebben menselijke relaties aandacht nodig in het heden. Liefde heeft aanwezigheid nodig in het heden. Vriendschap heeft aandacht nodig in het heden. Ouders worden ouder in het heden. Kinderen groeien op in het heden. Ons eigen leven beweegt zich volledig af in het heden.

Veel mensen ontdekken dat pas echt wanneer iets verdwenen is.

Dan blijkt dat gemis zelden alleen gaat over de persoon zelf. Gemis gaat vaak ook over alles wat nog had kunnen bestaan tussen mensen. Over gesprekken die nooit gevoerd werden. Over woorden die nooit uitgesproken werden. Over momenten die steeds werden doorgeschoven naar later.

De boodschap van deze blog komt voor mij prachtig samen in het lied The Living Years van Mike + The Mechanics. Veel mensen kennen het als een lied over verlies, terwijl de kern eigenlijk heel klein en menselijk is. Het gaat over een zoon die zijn vader verliest en ontdekt dat bepaalde gesprekken nooit meer gevoerd kunnen worden. De schrijver verloor zijn vader in dezelfde periode waarin hij zelf vader werd. Juist dat contrast geeft het nummer zijn kracht. Op het moment dat nieuw leven begint, wordt hij geconfronteerd met wat voorgoed verdwenen is.

Voor mij gaat de betekenis inmiddels verder dan alleen die vader-zoonrelatie. Het lied gaat over alle levende jaren.

De jaren waarin we nog kunnen zeggen wat gezegd moet worden.

De jaren waarin we nog kunnen doen wat belangrijk voelt.

De jaren waarin mensen er nog zijn.

De jaren waarin wij er zelf nog echt zijn.