Een samenleving laat zich niet alleen kennen door wat mensen zeggen. Zij laat zich evenzeer kennen door wat ongezegd blijft. Dat geldt voor een gesprek aan de keukentafel, voor een debat in de Tweede Kamer en voor de digitale pleinen waar miljoenen mensen elkaar dagelijks ontmoeten.
LinkedIn is zo’n plein geworden.
Ooit zag ik LinkedIn vooral als een professioneel netwerk. Een plek waar kennis werd gedeeld, ervaringen werden uitgewisseld en uiteenlopende opvattingen elkaar konden ontmoeten. Die gedachte leeft nog steeds, al merk ik dat een andere vraag zich steeds vaker aandient. Hoe vrij is een gesprek wanneer één partij bepaalt welke bijdragen zichtbaar blijven en welke verdwijnen?
Die vraag kwam opnieuw bij mij op toen ik zag dat een cartoon van Lodewijk Koster door LinkedIn werd verwijderd.
De cartoon riep discussie op over de protesten tegen de opvang van alleenstaande minderjarige vluchtelingen. Binnen korte tijd werd de bijdrage duizenden keren bekeken, honderden keren gewaardeerd en vele malen gedeeld. Kort daarna verdween de cartoon van het platform. Leon Bronckers had de afbeelding eerder opgeslagen en plaatste haar opnieuw. Die versie bleef zichtbaar.
Dat verschil bleef in mijn gedachten hangen.
Ik vroeg mij af welke afweging achter zo’n besluit schuilgaat. Een platform heeft vanzelfsprekend regels nodig. Zonder regels verandert een gesprek al snel in een wedstrijd waarin de luidste stem wint. Tegelijk ontstaat een andere verantwoordelijkheid. Wie ingrijpt in een maatschappelijk debat draagt ook de verantwoordelijkheid om uit te leggen waarom dat gebeurt.
Juist die uitleg mis ik steeds vaker.
Mijn eigen ervaring speelt daarin onvermijdelijk een rol. Al geruime tijd is mijn account vrijwel volledig buitenspel gezet. Berichten plaatsen lukt niet. Reageren lukt niet. Berichten delen met een eigen toelichting behoort evenmin tot de mogelijkheden. Op mijn vragen ontvang ik algemene verwijzingen naar gebruikersvoorwaarden. Een concrete toelichting blijft uit.
Dat gevoel herken ik terug in de verwijdering van de cartoon.
Het gaat allang niet meer over één afbeelding.
Het gaat over vertrouwen.
Ik zie ondertussen met grote regelmaat bijdragen van JA21, Forum voor Democratie en Ongehoord Nieuws voorbij komen. Naar mijn overtuiging bevatten die berichten regelmatig radicaalrechtse boodschappen die bijdragen aan polarisatie, wantrouwen en uitsluiting van vluchtelingen en asielzoekers. Die bijdragen blijven zichtbaar, worden gedeeld en bereiken een groot publiek.
Die waarneming schuurt niet alleen met de verwijdering van een satirische cartoon. Zij roept vooral de vraag op welke uitgangspunten LinkedIn hanteert bij het beoordelen van maatschappelijke uitingen.
Een antwoord op die vraag verdient iedere gebruiker.
Een platform hoeft het niet met mij eens te zijn.
Een platform hoeft het evenmin met Lodewijk Koster eens te zijn.
Een platform draagt wel de verantwoordelijkheid om besluiten begrijpelijk te maken. Transparantie vormt immers de basis van vertrouwen. Zonder die openheid ontstaat ruimte voor twijfel. Twijfel over de regels. Twijfel over de afwegingen. Twijfel over de vraag of vergelijkbare situaties werkelijk gelijk worden behandeld.
Dat raakt aan iets groters dan LinkedIn alleen.
Sociale media hebben een plaats gekregen in het publieke debat. Ideeën ontmoeten elkaar, mensen vinden elkaar, maatschappelijke discussies ontstaan steeds vaker op deze platforms. De keuzes die een platform maakt, oefenen daardoor invloed uit op het gesprek dat wij als samenleving voeren.
Die invloed vraagt om zorgvuldigheid.
Juist daarom vind ik de verwijdering van deze cartoon belangrijk. Zij staat voor mij niet op zichzelf. Zij past in een ontwikkeling waarin moderatie steeds minder zichtbaar wordt als een neutrale toepassing van regels en steeds vaker wordt ervaren als een factor die het debat mede vormgeeft.
Dat is een verantwoordelijkheid die verder reikt dan techniek.
Zij raakt aan vertrouwen.
Vertrouwen groeit wanneer mensen begrijpen waarom besluiten worden genomen. Vertrouwen groeit wanneer gelijke gevallen gelijk worden behandeld. Vertrouwen groeit wanneer een platform laat zien dat openheid belangrijker is dan onzichtbaarheid.
Die gedachte gun ik LinkedIn.
Niet uit onvrede.
Uit betrokkenheid.
Een professioneel netwerk verdient immers een professionele manier van uitleggen. Juist op het moment dat een besluit gevolgen heeft voor het gesprek dat miljoenen mensen met elkaar voeren.
Iedere mening moet gehoord kunnen worden. Voor mij zijn er daarbij duidelijke grenzen: laster, een oproep tot geweld en doxing.
Discussies worden wat mij betreft beter als je op de bal speelt en niet op de persoon. Tegelijkertijd ontkom je er soms niet aan om iets persoonlijk te maken, bijvoorbeeld wanneer je iemand op hypocrisie wilt wijzen. Dat moet wat mij betreft ook kunnen, zolang het inhoudelijk blijft en niet ontaardt in laster of persoonlijke beschadiging.
Maar zodra platforms zelf gaan bepalen welke politieke mening wel of niet deugt, vind ik dat een gevaarlijke ontwikkeling. Zeker als je, zoals bij LinkedIn, in je mogelijkheden wordt beperkt zonder dat daar een duidelijke uitleg tegenover staat.
Daarom vind ik jouw opmerking over JA21, Forum voor Democratie en Ongehoord Nieuws jammer. Zij staan nu eenmaal aan de andere kant van het politieke spectrum: jij stevig links, zij stevig rechts. Dat moet kunnen.
Vrijheid van meningsuiting gaat wat mij betreft juist over ruimte geven aan meningen waar je het niet mee eens bent. Je mag ze verwerpelijk vinden en er stevig tegenin gaan, maar niet bepalen dat ze daarom geen podium meer verdienen.
De echte test van vrijheid is niet of we ruimte geven aan wat we graag horen, maar juist aan wat we liever niet horen.
Zoals de bekende uitspraak die aan Voltaire wordt toegeschreven: “Ik ben het niet eens met wat u zegt, maar ik zal uw recht om het te zeggen tot de dood verdedigen.”
Ik hoop daarom dat LinkedIn nog eens naar jouw situatie kijkt en je je volledige rechten teruggeeft. En als er een goede reden is voor de beperking, hoop ik dat LinkedIn die ook duidelijk uitlegt. Ik kan me goed voorstellen dat dit voor jou onrechtvaardig voelt.