Het begon allemaal met één vraag ij een post op LinkedIn. Geen stellige mening, geen oordeel, geen poging tot provocatie. Gewoon een simpele, bijna kinderlijk eerlijke vraag:

“Als een rechter zegt: niet schuldig – mogen wij dan nog zeggen: maar wij vinden van wel?”

Meer niet. Geen oordeel. Geen stelling. Geen verborgen agenda. Alleen die zin, losgelaten in een ruimte waar al genoeg spanning hing om haar vanzelf te doen trillen. Wat er daarna gebeurde, verraste me eerlijk gezegd een beetje. Het was alsof mensen al een tijd met iets rondliepen dat ze nergens kwijt konden en dat één vraag precies voldoende was om het luik open te zetten. Alsof iedereen iets voelde borrelen, maar niemand nog de woorden had gevonden om het te zeggen. En nu kon het ineens wel. Niet alleen in één richting of vanuit één overtuiging, maar vanuit alle hoeken van het morele landschap dat wij samen bewonen.

Dat is misschien wel wat me het meest raakte: het gesprek dat loskwam, was niet zomaar gekibbel of het vertrouwde moddergooien dat tegenwoordig zo snel ontstaat. Nee, dit gesprek ademde iets anders. Iets dat we bijna vergeten waren: betrokkenheid. Het ging niemand om juridisch gelijk of ongelijk. Het ging om iets dat veel dieper ligt: de behoefte om te begrijpen wat het betekent om goed te handelen, om verantwoordelijkheid te dragen, om grenzen te kennen en ze niet te verleggen omdat niemand kijkt.

En precies daarin voelde ik een verbinding met wat Peter Gersen zo trefzeker opschreef: dat we onszelf en elkaar zo vaak vastzetten in de vraag “fout of niet fout”, terwijl het veel wezenlijker zou zijn om te vragen:

“Heeft iemand gedaan wat goed was?”

Toen ik dat las, merkte ik hoe bijna vanzelf mijn gedachten begonnen uit te waaieren. Niet naar het dossier-Borsato – dat is maar één verhaal, hoe pijnlijk ook – maar naar de wereld eromheen. Naar het landschap waarin dit verhaal landt. Naar de tijd waarin we leven, waarin zoveel meer schuurt en botst en rafelt dan alleen de ontknoping van één rechtszaak.

Misschien is dat waarom die vrijspraak zo weinig rust gaf. Omdat het niet alleen ging over wat er juridisch niet bewezen werd, maar over wat er moreel allang niet meer klopte. Niet alleen bij hem, maar ook bij de moeder, die – als de berichten kloppen – grenzen overschreed die geen ouder ooit zou mogen passeren. Het voelt alsof het kind in dit verhaal niet één keer, maar twee keer tekort is gedaan, en dat maakt het moeilijk om het woord “vrijspraak” nog te horen als iets dat vrede brengt.

Maar zelfs dát is nog niet het hele verhaal. Want ergens voelde ik dat de reacties onder mijn vraag niet alleen gingen over deze specifieke casus. Ze gingen over een veel groter gevoel dat we als samenleving met ons meedragen. Een gevoel dat we maar moeizaam onder woorden krijgen, maar dat zich uit in kleine oplevingen van morele onrust, zoals deze.

En precies daar gebeurde iets wat ik niet had verwacht: tussen alle pijn, verontwaardiging en ongemak door merkte ik dat mensen óók verlangen naar morele richting. Dat het ons nog steeds iets kan schelen. Dat we niet afgestompt zijn, maar juist alert. Dat we wíllen nadenken over verantwoordelijkheid en volwassenheid en zorg voor elkaar. En eerlijk gezegd trof me dat – in positieve zin. Het deed me beseffen dat de morele gevoeligheid in onze samenleving nog springlevend is, hoe verhard de wereld soms ook lijkt.

We leven in een tijd waarin fatsoen broos is geworden. Waarin groepen mensen achteloos worden weggezet als minderwaardig. Waarin demonstraties verharden tot iets dat geen protest meer lijkt, maar een gevecht om het bestaansrecht van anderen.
Waarin politieke partijen liever spinnen dan spreken, liever uitsluiten dan verbinden, liever macht behouden dan waarheid erkennen.

En dat staat niet los van elkaar

We leven in een tijd waarin radicaal – en extreemrechtse geluiden steeds luider en normaler worden, waarin feiten worden ingeruild voor strategie, waarin ontmenselijking een retorisch hulpmiddel is geworden. Een tijd waarin een leugen sneller applaus krijgt dan verantwoordelijkheid, en angst vaker wordt ingezet dan eerlijkheid. Zelfs partijen die ooit het midden vormden, deinzen niet langer terug voor het spelen met frames en verdraaiing. In zo’n klimaat krijgt één rechtszaak een symbolische lading die veel verder reikt dan de vraag wat één man wel of niet heeft gedaan.

En in dat decor komt een rechtszaak voorbij waarin een man juridisch wordt vrijgesproken, maar waarin de samenleving voelt dat dit nog niet het hele verhaal kan zijn. Dat het misschien maar een fragment is van een veel grotere puzzel, waarvan de meeste stukjes niet over Marco Borsato gaan, maar over onszelf. Misschien is dat wel waarom mijn vraag zoveel losmaakte. Niet omdat het ging over schuld of onschuld, maar omdat we met z’n allen aanvoelen dat we in een tijd leven waarin zulke woorden hun scherpte hebben verloren. Omdat de echte vragen nu ergens anders liggen.

• Bij ons morele kompas.
• Bij de manier waarop we samenleven.
• Bij wat we van elkaar verdragen en verlangen.
• Bij wat we normaal zijn gaan vinden – en wat we nooit normaal hadden mogen vinden.

En ironisch genoeg kwam dat gesprek juist op gang omdat ik géén stelling innam. Geen kant koos. Alleen maar vroeg. Door die neutraliteit ontstond ruimte – en precies in die ruimte werd zichtbaar dat ik, net als Peter, verlang naar een samenleving waarin de vraag naar wat goed is, belangrijker is dan de vraag naar wat strafbaar is. Waarin volwassenheid synoniem mag zijn met verantwoordelijkheid. Waarin het beschermen van een kind geen discussiestuk is, maar vanzelfsprekendheid.

Ik stelde slechts een vraag maar die bleek groter dan het onderwerp zelf. Misschien omdat we er, zonder het hardop te zeggen, met z’n allen naar verlangden om dieper te gaan. Om voorbij het incident te kijken naar het landschap erachter. Om te erkennen dat wat we hier zien geen losstaand verhaal is, maar een spiegel die ons iets wil laten zien over de staat van ons morele weefsel.

En misschien – heel misschien – is dat precies wat we nodig hebben. Niet nóg een oordeel, maar een aanzet tot herstel. Niet nóg een veroordeling, maar een terugkeer naar wat we zijn kwijtgeraakt: een samenleving die weet dat het goede doen nooit ophoudt bij een juridische grens.

Soms begint het met één vraag en soms, als we geluk hebben, durven we er met elkaar naar te luisteren.