Tijdens mijn wandeling voor Walking for Humanity leerde ik een les die steeds opnieuw terugkomt: angsten zijn écht, ook al zijn de redenen erachter vaak onterecht. Een mens die bang is, ervaart die angst in het lijf, in het hart, en niet in een factcheck of statistiek. En precies daar gaat het vaak mis in het maatschappelijke en politieke debat.

In een recente thread op LinkedIn kwam dit scherp naar voren. Chi Lueng Chiu stelde dat zorgen van burgers serieus genomen moeten worden, ongeacht of ze ‘aangepraat’ of ‘terecht’ zijn. Zijn punt: emoties kun je niet wegredeneren. Angst laat zich niet vangen in Excel-tabellen.

Een ander reageerde daarop: Door die zorgen te erkennen, legitimeer je volgens hem juist de leugens en verkeerde frames van populisten. Dus, zei hij: We moeten beginnen met het ontmaskeren van de leugens.

Maar daarmee slaan we volgens mij een stap over.

Chi wees op drie houdingen die niet helpen in gesprek met mensen die zorgen uiten:
1. Met feiten komen (“je bent dom”)
2. Morele verontwaardiging tonen (“je deugt niet”)
3. Iemand voor racist uitmaken (de “bonuspunten”)

Die reacties versterken alleen maar de kloof. Ze ontkennen de angst die er is. En angst die niet wordt gezien, zoekt een andere plek om gehoord te worden — vaak bij de partijen die er gretig op inspelen: extreem- en radicaal rechts.

Daarom denk ik dat de volgorde cruciaal is:
– Eerst erkenning van de angst en de emotie. Niet inhoudelijk akkoord gaan met de reden, maar simpelweg zien dat iemand bang is, en dat serieus nemen. Dat gesprek voer je MET de kiezer.
– Daarna pas het gesprek over waar die angst vandaan komt, en hoe onwaarheden of frames daarbij een rol spelen. En dat gesprek voer je met partijleiders, met media en met beleidsmakers.

Dit is niet het gevecht tégen extreemrechts, maar het gevecht om de kiezer. Mensen die zich zorgen maken, willen gehoord worden. Pas als je hen erkenning geeft op emotioneel niveau, ontstaat ruimte voor vertrouwen. Pas dán kan je hen meenemen in feiten, nuance en oplossingen.

Of zoals ik onderweg leerde:
“Je kunt pas iemand een nieuwe weg wijzen, als je eerst een tijdje met hem meeloopt op zijn oude pad.”

Hoe dan?
– Luister actief: stel vragen naar de zorg achter de zorg (“Wat maakt u bang?”).
– Erken zonder te legitimeren: zeg “Ik hoor dat u zich zorgen maakt, dat lijkt me zwaar” — zonder direct te oordelen over de inhoud.
– Bied perspectief: laat zien dat er oplossingen bestaan die de angst wegnemen, zonder anderen weg te zetten.
– Bouw vertrouwen stap voor stap: vertrouwen groeit niet uit statistieken, maar uit menselijke verbinding.

Politiek leiderschap gaat niet alleen om debatteren tegen tegenstanders, maar vooral om luisteren naar de (eigen) mensen. Niet het gevecht tegen de leugen is het beginpunt, maar het gevecht om de kiezer.

Want wie de angst erkent, kan de mens achter de kiezer weer hoop geven. En hoop is altijd sterker dan angst. En op dit moment doet extreem rechts precies dat een stuk beter…. Ook al zijn hun oplossingen feitelijk drijfzand en lossen ze niks op….Hoe hard het ook klinkt, dat maakt in deze fase helemaal niks uit….