Deel 4 – Het liberale midden onder druk

De VVD was lange tijd herkenbaar. Economisch liberaal. Bestuurlijk pragmatisch. Institutioneel loyaal. Een partij die zichzelf zag als rationeel anker in woelige politieke tijden. Juist daarom is de koers van de afgelopen jaren zo relevant en voor sommigen zo vervreemdend.

Dit gaat niet over links versus rechts. Dit gaat over verschuiving.

De VVD is geen radicaal-rechtse partij. Maar zij heeft aantoonbaar elementen van radicaal-rechtse framing geïnternaliseerd, met name op het dossier migratie. Niet als incidentele retoriek, maar als structureel politiek uitgangspunt. Migratie is van beleidsvraagstuk uitgegroeid tot dominante verklaringscategorie. Niet één factor onder velen, maar het prisma waardoor woningnood, sociale druk, culturele spanningen en bestuurlijke problemen worden bezien. Dat is geen neutrale keuze. Dat is een verschuiving van prioriteit én perspectief.

Het meest markante moment in die verschuiving was het nareizigersdossier, waarop het voorlaatste kabinet viel. In het debat werden hoge aantallen gesuggereerd over zogenoemde “nareis op nareis”, waarmee het beeld ontstond van een onbeheersbare kettingmigratie. Dat beeld legitimeerde politieke urgentie en harde maatregelen. Later bleek uit toelichtingen van betrokken uitvoeringsinstanties dat deze aantallen niet klopten en dat het geschetste mechanisme in die omvang nauwelijks voorkwam. De feitelijke basis onder het crisisverhaal bleek aanzienlijk minder stevig dan gepresenteerd. De cijfers die het gevoel van ontwrichting moesten onderbouwen, hielden bij nadere toetsing geen stand.

Wat daarna gebeurde is veelzeggend. Het frame werd niet fundamenteel bijgesteld. De retoriek bleef overeind. De politieke lijn verschoof niet terug naar proportionele duiding, ondanks de feitelijke correcties. Daarmee werd zichtbaar dat niet de feiten het verhaal corrigeerden, maar dat het verhaal de feiten overstemde. Voor een partij die zich beroept op bestuurlijke verantwoordelijkheid en rationele afweging is dat geen detail. Dat is een markeringspunt. Wanneer electorale druk zwaarder weegt dan feitelijke consistentie, verschuift het kompas.

De klassieke VVD stond voor individuele vrijheid, economische rationaliteit en een nuchtere, feitelijke benadering van maatschappelijke vraagstukken. Migratie werd gezien als bestuurlijke realiteit die beheerst moest worden, niet als allesverklarende crisis. Problemen werden integraal gewogen, niet gereduceerd tot één dominante oorzaak.

De huidige koers laat iets anders zien. Een middenpartij die het crisisframe van de flank overneemt, normaliseert dat frame. Wat eerder radicaal werd genoemd, wordt bestuurlijk acceptabel. Wat eerder werd betwist, wordt uitgangspunt.

Dit is geen radicalisering in juridische zin. Maar het is wel een verschuiving richting radicaal-rechtse uitgangspunten, waarin migratie structureel wordt gepresenteerd als kernoorzaak van brede maatschappelijke ontwrichting. Dat is een inhoudelijke beweging en geen semantisch detail.

Het gevaar zit niet in één uitspraak of één dossier. Het gevaar zit in gewenning. Wanneer onjuiste cijfers politieke gevolgen hebben zonder dat dit leidt tot wezenlijke herijking, ontstaat een cultuur waarin framing belangrijker wordt dan feitelijke onderbouwing. Wanneer crisisretoriek het standaardinstrument wordt, verschuift het midden. En wanneer het midden verschuift, verschuift het hele spectrum.

Gemeenteraadsverkiezingen lijken lokaal, maar politieke normalisering begint onderaan. De taal en prioriteiten die daar worden gelegitimeerd, werken door in provinciale en landelijke verhoudingen. Als het midden lokaal verder opschuift richting versmalling en crisisdenken, wordt dat de nieuwe norm. Daarom is deze verkiezing ook een toets voor de VVD-kiezer. Voor degene die zich herkent in liberale verantwoordelijkheid, in proportionele beleidsvorming, in een politiek waarin cijfers ertoe doen en nuance geen zwakte is.

Wat niet normaal is, moeten we nooit normaal gaan vinden.

Als een middenpartij het crisisframe van de flank overneemt zonder dat de feitelijke basis standhoudt, is dat geen kleine koerscorrectie. Dat is een fundamentele verschuiving in politieke cultuur. Die verschuiving kan alleen worden tegengegaan als kiezers zich uitspreken. Niet tegen rechts. Niet tegen streng beleid. Maar tegen het loslaten van het feitelijke anker dat liberale politiek ooit kenmerkte.

De vraag is niet alleen wie bestuurt.
De vraag is welke norm we versterken.

En dat begint in het stemhokje.

Dit is deel 4 van het vierluik “Wanneer het midden verschuift”. De andere delen gaan over:

• PVV – emotie en zondebokpolitiek – Verscheen 6 maart
• FvD – framing en democratische weerbaarheid – Verscheen 9 maart
• JA21 – bestuurlijke normalisering van radicaal-rechtse frames – Verscheen 12 maart

En als afsluiting van het 4-luik volgen nog:

• Verkiezingsdag – Verschijnt 18 maart
• De uitslagen – Verschijnt 21 maart