Ik was bij een boekpresentatie van Martijn Buurman waarin hij sprak over de rol van keepers, niet alleen binnen sport, ook binnen organisaties waar mensen nodig zijn die overzicht houden en ingrijpen voordat situaties uit de hand lopen.

Tijdens de presentatie volgde een oefening met een tennisbal die ogenschijnlijk eenvoudig begon en gaandeweg zichtbaar maakte hoe kwetsbaar evenwicht eigenlijk is. De bal eerst op de hand, daarna op één been, en uiteindelijk in beweging terwijl je contact houdt met de mensen om je heen, bracht een ongemerkt serieuze laag in wat aanvankelijk speels leek.

In die oefening deed Marianne mee en zij gaf direct aan dat balans voor haar geen vanzelfsprekendheid is. Dat zei ze zonder terughoudendheid en zonder er iets van te maken, waarna ze gewoon doorging met de oefening en zichtbaar haar weg zocht in wat voor haar een dagelijkse realiteit is.

Na afloop stond ze alleen aan een tafeltje en ontstond er een gesprek dat zich rustig ontvouwde, zonder haast en zonder dat er iets geforceerd hoefde te worden.

Ze vertelde dat ze op haar tiende werd aangereden door een vrachtwagen terwijl ze op een vluchtheuvel stond met twee andere kinderen. De vrachtwagen kon niet op tijd stoppen en de chauffeur probeerde uit te wijken door tussen hen door te rijden. Voor de anderen liep het goed af, voor haar kreeg het een andere wending doordat haar tas bleef haken en ze werd meegetrokken, waarna de vrachtwagen over haar benen reed en haar heup zwaar beschadigd raakte.

Ze vertelde het zoals het onderdeel is geworden van haar leven, zonder nadruk en zonder omweg, en juist daardoor kreeg het gewicht. Haar lichaam vraagt sindsdien voortdurende aandacht en evenwicht is iets dat elke dag opnieuw gezocht moet worden, wat in zo’n oefening direct zichtbaar wordt zonder dat daar woorden voor nodig zijn.

Het gesprek verplaatste zich daarna vanzelf naar haar weg in het onderwijs, een weg die laat zien hoe systemen bedoeld kunnen zijn om te ondersteunen en tegelijkertijd grenzen kunnen creëren waar mensen tussenin terechtkomen. Ze doorliep de HAVO en ging daarna naar het HBO waar ze merkte dat het begrijpen van de theorie haar goed afgaat, terwijl het praktijkgedeelte telkens de plek werd waar het vastliep, waardoor opleidingen begonnen en weer eindigden zonder dat ze tot afronding kwamen. Dit kwam vooral door haar laat-gediagnosticeerde autisme (ja, op je 15^e gediagnosticeerd worden is al laat…) en tijdens de studies had ze óf last van de gevolgen van haar ongeluk óf last van haar autisme.

In dat patroon ligt een bredere vraag besloten over wat passend onderwijs werkelijk betekent wanneer het in de praktijk vooral lijkt te draaien om het passen binnen vooraf bepaalde kaders. Het onderwijssysteem biedt structuur en duidelijkheid voor velen, terwijl het minder ruimte laat voor mensen die zich niet in één lijn laten vangen en die juist bewegen tussen verschillende vormen van leren en functioneren.

Marianne beweegt zich precies in dat gebied tussen die lijnen, waar haar manier van denken aansluit bij het ene niveau en haar manier van doen niet aansluit bij de vorm waarin dat niveau is georganiseerd, terwijl haar achtergrond tegelijkertijd een drempel vormt voor een andere richting waarin ze zich wel zou kunnen ontwikkelen. Daar ontstaat een vorm van uitval die niet direct zichtbaar wordt als probleem van het systeem, terwijl het in de beleving van degene die erin vastloopt zeer concreet en dagelijks aanwezig is.

Ze leeft inmiddels met een WaJong (Wet Arbeidsongeschiktheid Jongeren)-uitkering en zoekt naar werk dat aansluit bij wat ze kan en waar ze zich in kan ontwikkelen op een manier die past bij haar werkelijkheid. In die zoektocht loopt ze opnieuw tegen dezelfde grenzen aan, doordat haar opleidingsverleden een beeld oproept dat niet overeenkomt met haar praktische mogelijkheden, waardoor kansen zich niet openen op de manier die je zou verwachten.

Toch blijft ze in beweging en richt ze zich op een toekomst waarin ze haar eigen ervaring wil inzetten voor anderen, waarbij ze denkt aan werken met mensen met een beperking in het algemeen en aan een omgeving waarin beweging en balans centraal staan. Daarin gebeurt iets wat verder gaat dan haar persoonlijke zoektocht. Ze kiest ervoor om haar eigen ervaring niet alleen te dragen, ook te gebruiken. Ze zoekt naar een manier om anderen te ondersteunen die in een vergelijkbare positie zitten, mensen die net als zij tussen systemen in bewegen en hun plek opnieuw moeten definiëren.

In die keuze zit kracht!

Niet als een groot gebaar, het is een richting die ze zelf bepaalt. Ze laat zien dat een beperking niet het einde van een beweging hoeft te zijn, dat het ook het begin kan zijn van een andere manier van kijken, werken en bijdragen. De oefening met de tennisbal krijgt daardoor achteraf een andere betekenis, omdat zichtbaar wordt dat balans niet ontstaat door stil te staan, wel door te blijven bewegen en telkens opnieuw af te stemmen op wat er op dat moment nodig is.

Die gedachte raakt niet alleen het individu, ook de systemen waarin mensen zich bewegen en waarin de vraag naar evenwicht een andere lading krijgt wanneer duidelijk wordt dat niet iedereen op dezelfde manier kan voldoen aan wat als standaard wordt gezien. Een onderwijssysteem dat spreekt over passend onderwijs draagt de verantwoordelijkheid om verder te kijken dan de structuur alleen en ruimte te creëren voor mensen die zich tussen de lijnen bewegen en daar hun eigen weg zoeken. Zolang die ruimte beperkt blijft, zal het zoeken naar die plek doorgaan. En tegelijk laat Marianne zien dat die beweging ook van binnenuit kan ontstaan. Dat iemand kan besluiten om niet alleen te kijken naar wat ontbreekt, ook naar wat mogelijk is.

Dat iemand kan kiezen om van een beperking een richting te maken.

Daar, in die keuze, begint iets dat geen systeem kan afdwingen.

Daar begint echte balans.

Wat een inspiratie krijg ik door haar verhaal. Hier kunnen we allemaal toch wat mee?