Hoe de (Christelijke)kerk het vierde gebod liet vallen
“Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt.”– Exodus 20:8
De Tien Geboden vormen voor miljoenen christenen het fundament van Gods wet. Ze worden gezien als tijdloos, heilig en gezaghebbend – gegraveerd door God zelf in steen. Toch is er één gebod dat vrijwel wereldwijd door (Christelijke) kerken genegeerd of herinterpreteerd wordt. Namelijk het vierde: “Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt”.
In vele kerken worden alle 10 de geboden zelfs elke zondag voor de eredienst hardop voorgelezen (of gezamenlijk opgedreund). En waarom wordt dit specifieke gebod vervolgens niet letterlijk nageleefd, terwijl de andere negen nog wel op hoge toon gepreekt worden? Maar belangrijker eigenlijk is de vraag: Wat zegt dat over onze relatie tot Gods Woord?
Een Goddelijk instituut, niet een menselijke gewoonte
In Genesis 2 lezen we dat God na zes dagen scheppen rustte op de zevende dag, deze zegende en heiligde. Dit gebeurde nog vóór de zondeval, vóór Israël, vóór de wet van Mozes. De sabbat was geen Joodse wet, maar is dus ontstaan bij de schepping.
In Exodus 20 wordt dit bevestigd. Het vierde gebod verwijst niet naar een culturele praktijk, maar naar Gods voorbeeld in de schepping zelf: “Zes dagen zult gij arbeiden… maar de zevende dag is de sabbat van de HEERE, uw God.” Nergens in de Bijbel wordt dit gebod vervolgens ingetrokken of vervangen.
Waarom vieren kerken dan de zondag?
De verschuiving van sabbat naar zondag begon pas eeuwen na de opstanding: Vroege kerken vierden weliswaar de opstanding op zondag, maar hielden daarnaast de sabbat nog in ere. Pas in de vierde eeuw, onder keizer Constantijn, werd zondag officieel uitgeroepen tot rustdag – deels om afstand te nemen van het Jodendom. De Rooms-Katholieke Kerk erkent openlijk dat zij, op basis van haar gezag, de dag van aanbidding heeft gewijzigd.
Er worden, in de loop van de eeuwen, een aantal redenen aangedragen om de zondag als vervanger van de Sabbat te moeten vieren. Ik noem er hier een aantal en geef aan waarom deze redenen feitelijk misvattingen zijn, of op zijn minst menselijke uitleg of aanpassing van een Goddelijke zekerheid.
Het kruisigingsverhaal bevestigt de sabbat als zaterdag
We vieren de zondag, omdat het de dag van de opstanding van Jezus betreft. Echter het paasverhaal is juist een bewijs van de Goddelijke sabbat. De evangeliën bevestigen immers dat de sabbat de zaterdag is: Jezus stierf op Goede Vrijdag, Zijn lichaam werd snel begraven voordat de sabbat begon (Lukas 23:54–56), De vrouwen kwamen bij Zijn graf op de eerste dag van de week (de zondag) – en vonden het leeg.
Dit toont onmiskenbaar dat de sabbatdag, zelfs rond het sterven en de opstanding van Christus, de zaterdag bleef. Hij rustte immers in het graf op de zaterdag – de Sabbat. Het is dus geenszins een verklaring dat de Sabbat niet meer op de zaterdag gevierd diende te worden.
De achtste dag: Theologische symboliek, geen Goddelijk bevel
Sommige christenen wijzen op het begrip “de achtste dag” als theologisch motief voor de zondagsviering. In de Thora komt de achtste dag inderdaad voor bij speciale gelegenheden: de besnijdenis van een kind (Leviticus 12:3), het begin van de priesterlijke dienst na een inwijdingsweek (Leviticus 9:1), of als slotdag van het Loofhuttenfeest (Leviticus 23:36). De achtste dag markeert daarin vaak een nieuw begin of heilige samenkomst.
In de vroege kerk werd deze symboliek toegepast op de opstanding van Jezus, die plaatsvond op de eerste dag na de sabbat – feitelijk de “achtste dag”. Dit werd gezien als het begin van een nieuwe schepping en het koninkrijk van God. Vandaar dat men de zondag als “dag des Heren” begon te vieren.
Maar: nergens in de Thora of in de rest van de Bijbel geeft God een gebod om de wekelijkse rustdag te verschuiven naar de achtste dag. De sabbat blijft de zevende dag van de week – ingesteld door God Zelf in de schepping en bevestigd in de Tien Geboden. De achtste dag heeft symbolische waarde, maar geen wetgevende kracht.
De keuze om de zondag als rustdag te vieren is daarmee een menselijke aanpassing op basis van theologische reflectie en kerkelijke traditie – geen goddelijk bevel.
Er is geen enkele Bijbeltekst waarin God het vierde gebod verandert, herroept of vervangt door een andere dag.
Paulus
Maar Paulus zei toch dat de sabbat niet meer bindend is? Sommige christenen verwijzen naar teksten als Kolossenzen 2:16: “Laat niemand u veroordelen inzake eten of drinken, feestdagen, nieuwe maan of sabbatten…” Maar hier gaat het hoogstwaarschijnlijk over ceremoniële sabbatten (zoals in Leviticus 23), niet over de wekelijkse sabbat van de schepping. Paulus zelf hield de sabbat trouw (Handelingen 17:2, 18:4) en er is geen verslag dat hij ooit predikte dat de zevende dag niet meer geheiligd moest worden.
De fout van Saul: Menselijke traditio boven Gods wil. De apostel Paulus, toen nog Saul, kende dit dilemma uit eigen ervaring. Als Farizeeër stelde hij zijn gehoorzaamheid aan religieuze leiders boven Gods ware bedoelingen. Hij dacht het goede te doen, maar vervolgde in werkelijkheid Gods kinderen.
Pas toen Jezus hem op de weg naar Damascus confronteerde, besefte hij: “Saul, Saul, waarom vervolg je Mij?” (Handelingen 9:4)
Zijn bekering is niet alleen een morele omslag, maar ook een krachtige waarschuwing: wanneer je de stem van mensen boven het Woord van God plaatst, kun je zelfs denken dat je God dient — terwijl je Hem juist tegenwerkt.
Is de kerk vandaag opnieuw die fout aan het maken?
Het lijkt er sterk op. Kerken die met gezag de Tien Geboden prediken, kiezen ervoor om het vierde gebod symbolisch of figuurlijk te interpreteren, terwijl ze de andere negen wél letterlijk en bindend verklaren. Dat is niet alleen inconsistent, het is ook theologisch gevaarlijk.
Als we beginnen te selecteren welke geboden we letterlijk nemen en welke we herinterpreteren op basis van traditie of gemak, waar eindigt dan ons gehoorzaam zijn aan God?
De kernvraag: Wie gehoorzamen we?
In Handelingen 5:29 zeggen Petrus en de apostelen: “Men moet God meer gehoorzaam zijn dan mensen.”
Deze uitspraak geldt vandaag nog steeds. De vraag is niet of het moeilijk is om de sabbat op zaterdag te houden. De vraag is: volgen we Gods gebod of menselijke aanpassingen? Gelijk de ommekeer van Saulus, nadien Paulus. Het is een uitnodiging tot herontdekking.
Dit is geen oproep tot wetticisme, maar tot eerlijk bijbellezen en het erkennen van wat er wérkelijk staat. De sabbat is niet alleen een rustdag, het is een teken van toewijding aan onze Schepper (Exodus 31:13, Ezechiël 20:12). Door die dag te heiligen, erkennen we dat Hij God is – en wij niet.
Laten we onszelf durven afvragen: “Als ik de sabbat negeer, doe ik dat dan op basis van Gods Woord of op basis van kerkelijke traditie?”
Als het antwoord eerlijk is, en we ontdekken dat we,net als Saul, iets uit ijver doen maar zonder waarheid (Romeinen 10:2), dan is het nooit te laat om, net als Paulus, terug te keren naar de stem van God zelf.
