Onlangs keek ik naar een korte animatiefilm die mij veel langer bezighield dan de paar minuten die nodig waren om hem te bekijken. Twee mannen beginnen vanuit hetzelfde vertrekpunt. Ze zien er hetzelfde uit, dragen dezelfde kleding en beschikken ogenschijnlijk over dezelfde mogelijkheden. Hun levens ontwikkelen zich echter in een heel andere richting. Opvallend genoeg gebeurt dat zonder grote gebeurtenissen of ingrijpende beslissingen. Het verschil ontstaat in de kleine momenten van alledag.

De één kiest telkens voor afleiding. Een handvol chips. De radio die nét iets interessanter lijkt dan de taak die op hem wacht. Nog even ontspannen voordat het werk begint. De ander kiest telkens voor de taak die voor hem ligt. Hij beweegt, werkt, rondt af en gaat vervolgens verder met het volgende onderdeel van zijn dag. Iedere afzonderlijke keuze lijkt nauwelijks betekenis te hebben. Pas wanneer de tijd verstrijkt, wordt zichtbaar wat al die kleine beslissingen gezamenlijk hebben opgebouwd.

Aan het einde verschijnt een eenvoudige zin die de hele film samenvat.

Small choices become actions. Actions become habits. Habits become our way of life.

Die gedachte bleef hangen omdat zij iets blootlegt wat op de werkvloer iedere dag zichtbaar is.

Wanneer mensen terugkijken op een succesvolle loopbaan, ontstaat gemakkelijk het beeld dat die carrière werd gevormd door een paar grote momenten. Een promotie, een belangrijke opdrachtgever, een overstap naar een nieuwe organisatie of een leidinggevende die precies op het juiste moment vertrouwen gaf. Dat zijn de hoofdstukken die achteraf worden verteld. De pagina’s daartussen blijven meestal ongelezen.

Juist op die pagina’s wordt een loopbaan geschreven.

Een professional ontwikkelt zich niet uitsluitend tijdens beoordelingsgesprekken of opleidingen. Groei ontstaat op een gewone dinsdagochtend, wanneer niemand meekijkt. Op het moment waarop een lastig dossier eerst wordt opgepakt in plaats van doorgeschoven. Tijdens het gesprek waarin aandachtig wordt geluisterd terwijl een snel antwoord eenvoudiger zou zijn geweest. In de keuze om een afspraak zorgvuldig voor te bereiden, ook wanneer niemand dat expliciet verlangt. In het besluit om een fout direct bespreekbaar te maken, terwijl zwijgen op korte termijn comfortabeler voelt.

Iedere keuze lijkt klein. De optelsom ervan bepaalt uiteindelijk hoe collega’s je leren kennen, hoeveel vertrouwen anderen in je ontwikkelen en welke verantwoordelijkheden vanzelf naar je toe groeien.

Dat doet mij denken aan de manier waarop wij vaak over talent spreken. Talent krijgt gemakkelijk een bijna mythische betekenis. Alsof sommige mensen beschikken over een bijzondere eigenschap die de rest ontbeert. Natuurlijk bestaan verschillen in aanleg. Niemand begint vanuit exact dezelfde uitgangspositie. Toch zie ik in organisaties iets anders gebeuren. De professionals die langdurig het verschil maken, onderscheiden zich opvallend vaak door hun dagelijkse gewoonten. Hun betrouwbaarheid is geen toeval. Hun vakmanschap ontstaat niet uit een plotseling inzicht. Hun ontwikkeling verloopt geleidelijk, bijna onzichtbaar, totdat anderen zich afvragen hoe zij zo ver hebben kunnen komen.

Die vraag wordt meestal aan het eind van het proces gesteld.

De interessantere vraag ligt veel dichter bij het begin.

Welke keuzes maakten zij op de dagen waarop niemand applaudisseerde? Welke beslissingen namen zij toen hun agenda vol liep, de druk opliep en afleiding voortdurend binnen handbereik lag? Welke gewoonte kozen zij telkens opnieuw, ook wanneer het resultaat nog lang niet zichtbaar was?

Het antwoord blijkt zelden spectaculair. Zij kozen steeds opnieuw voor een kleine stap die paste bij het doel dat zij voor ogen hadden. Daardoor ontstonden handelingen die zich gingen herhalen. Uit die herhaling groeiden gewoonten. Na verloop van tijd werden die gewoonten onderdeel van hun karakter. Wat ooit bewust begon, voelde uiteindelijk vanzelfsprekend.

Juist daarin schuilt een waardevolle les voor organisaties. Veel aandacht gaat uit naar strategieën, veranderprogramma’s en ambitieuze jaarplannen. Dat heeft vanzelfsprekend waarde. Tegelijkertijd wordt gemakkelijk vergeten dat iedere organisatie uiteindelijk bestaat uit mensen die iedere werkdag tientallen kleine keuzes maken. De cultuur van een organisatie ontstaat niet uitsluitend uit kernwaarden aan de muur of uit inspirerende presentaties tijdens een personeelsbijeenkomst. Zij groeit uit de manier waarop collega’s elkaar begroeten, afspraken nakomen, verantwoordelijkheid nemen en reageren wanneer iets misgaat.

Cultuur is het gezamenlijke resultaat van terugkerend gedrag.

Die gedachte maakt de boodschap van de animatie verrassend actueel. Wie verlangt naar een andere toekomst, hoeft niet uitsluitend te zoeken naar een grote doorbraak. De eerste stap ligt vaak verborgen in een keuze die nauwelijks aandacht trekt. Juist omdat zij zo klein lijkt, wordt haar betekenis gemakkelijk onderschat. De tijd doet vervolgens wat tijd altijd doet. Zij verbindt al die kleine momenten met elkaar en vormt daarvan een patroon.

Aan het einde herkennen wij dat patroon als iemands manier van werken, als de cultuur van een team of als de loopbaan van een professional.

Een leven verandert zelden van richting door één indrukwekkend besluit. Veel vaker gebeurt dat door een stille opeenvolging van keuzes die op het moment zelf nauwelijks bijzonder lijken. Juist daarom verdient iedere werkdag opnieuw onze aandacht. Niet vanwege de grootse prestaties die wij hopen te leveren, wel vanwege de kleine beslissingen waarmee wij langzaam worden wie wij onderweg aan het worden zijn.