Een goede docent wordt vaak afgemeten aan de rust in de klas. Aan de orde. Aan de cijfers. Aan het aantal leerlingen dat zonder al te veel problemen door het schooljaar heen beweegt. Toch zegt juist de leerling die voortdurend vragen oproept vaak het meest over de kwaliteit van het onderwijs.

Vrijwel iedere docent kent hem of haar. De leerling die altijd nét iets harder praat dan de rest. Degene die voortdurend opstaat, grappen maakt, de grenzen opzoekt of een eindeloze stroom papieren vliegtuigjes lijkt te produceren. De leerling waarvan klasgenoten verzuchten: “Daar heb je hem weer.” En die zichzelf op een dag afvraagt: “Waarom moet u altijd mij hebben?”

Die vraag raakt dieper dan ze op het eerste gezicht lijkt.

Voor een leerling voelt iedere correctie als afwijzing. Iedere opmerking bevestigt het gevoel dat hij degene is die steeds faalt. Dat hij de lastpak van de klas is. Dat hij vooral problemen veroorzaakt.

Een goede docent kijkt verder dan dat gedrag.

Gedrag is zelden het hele verhaal. Achter druk gedrag schuilt regelmatig energie die nog geen richting heeft gevonden. Achter opstandigheid kan een grote behoefte aan erkenning liggen. Achter voortdurende discussie zit vaak nieuwsgierigheid. Achter humor schuilt geregeld onzekerheid. Achter verzet leeft soms een kind dat vooral wil weten of iemand hem blijft zien wanneer hij het moeilijk maakt.

Juist daar begint onderwijs.

Lesgeven draait vanzelfsprekend om kennis overdragen. Rekenen, taal, geschiedenis of natuurkunde vormen de zichtbare kant van het vak. De onzichtbare kant is minstens zo belangrijk. Iedere leerling vraagt iets anders van een docent. De één leert hoe je uitlegt. De ander leert hoe je enthousiasme overdraagt. En weer een ander leert hoe je geduld ontwikkelt.

De leerling die het meeste van een docent vraagt, leert een docent vaak ook het meeste.

Dat klinkt tegenstrijdig. Toch herkennen veel ervaren leerkrachten dit onmiddellijk. De kinderen die jarenlang in hun herinnering blijven hangen, zijn lang niet altijd de leerlingen met de hoogste cijfers. Het zijn juist de kinderen die hen dwongen opnieuw na te denken over hun eigen manier van lesgeven. Zij maakten duidelijk dat dezelfde aanpak niet voor iedereen werkt. Zij lieten zien dat gezag iets anders is dan macht. Dat luisteren belangrijker kan zijn dan spreken. Dat duidelijkheid prima samengaat met warmte.

Een klas lijkt in veel opzichten op een ecosysteem.

Iedere leerling heeft daarin een eigen functie. De stille observator brengt rust. De nieuwsgierige vragensteller houdt iedereen scherp. De verbinder zorgt voor saamhorigheid. En zelfs de leerling die voortdurend tegen grenzen aanloopt, vervult een belangrijke rol. Hij daagt de docent uit om creatiever, geduldiger en menselijker te worden. Zonder die uitdaging zou een docent ongemerkt kunnen blijven vertrouwen op routines die voor een groot deel van de klas werken, terwijl een ander deel uit beeld raakt.

Juist daarom voelt het onterecht om zo’n leerling uitsluitend als een probleem te zien.

Dat betekent uiteraard niet dat grenzen verdwijnen. Liefde zonder duidelijkheid helpt een kind evenmin als strengheid zonder betrokkenheid. Grenzen bieden veiligheid. Consequent zijn geeft houvast. Corrigeren hoort bij opvoeden én bij onderwijs.

Het verschil zit in de bedoeling.

Een leerling voelt feilloos aan of een correctie voortkomt uit irritatie of uit betrokkenheid. Of een docent hem eigenlijk liever kwijt dan rijk is, of dat hij werkelijk gelooft dat deze leerling meer in zich heeft dan hij zelf op dat moment laat zien.

Dat is precies waarom de vraag “Waarom moet u altijd mij hebben?” eigenlijk een heel ander antwoord verdient dan veel leerlingen verwachten.

Niet omdat jij lastig bent.

Niet omdat jij voortdurend aandacht vraagt.

Niet omdat ik je weg wil hebben.

Juist omdat ik je zie.

Omdat ik geloof dat achter jouw gedrag een mens zit die nog volop in ontwikkeling is. Omdat ik weet dat jouw energie ooit een kracht kan worden. Omdat jij mij uitdaagt om iedere dag opnieuw een betere docent te worden.

Achter strengheid hoeft geen afwijzing te zitten.

Achter strengheid kan juist liefde schuilgaan.

Misschien is dat wel één van de mooiste lessen die onderwijs kan geven. Niet alleen aan leerlingen, maar ook aan de mensen die iedere dag voor de klas staan.