Een man staat voor een zaal en houdt een biljet van vijf dollar omhoog. Hij biedt het aan voor één dollar. De regels zijn eenvoudig. Wie binnen tien seconden naar voren loopt, krijgt het briefje mee.

De mensen in de zaal kijken aandachtig toe. Zij begrijpen wat er wordt aangeboden. Zij zien dezelfde kans. Zij beschikken over dezelfde informatie. Toch blijft vrijwel iedereen zitten terwijl de teller langzaam terugloopt. Dat beeld bleef bij mij hangen. Niet vanwege het geld. Vijf dollar verandert niemands leven. Het bijzondere zit ergens anders. Het laat zien hoe mensen omgaan met kansen die zich aandienen. Het laat zien hoe vaak wij precies weten wat verstandig zou zijn, terwijl we tegelijkertijd redenen bedenken om nog even te wachten.

Dat patroon kom je overal tegen. Een gesprek dat al maanden gevoerd zou moeten worden. Een opleiding die steeds opnieuw wordt uitgesteld. Een idee dat blijft liggen omdat het nog niet volledig is uitgewerkt. Een carrièrestap die wordt doorgeschoven naar volgend jaar. Een droom die al jaren meegaat en iedere keer plaatsmaakt voor iets dat op dat moment belangrijker lijkt.

Opvallend genoeg ontbreekt het zelden aan inzicht. De meeste mensen weten heel goed wat zij graag zouden willen. Zij weten welke stap hen verder zou kunnen brengen. Zij voelen vaak haarfijn aan welke richting goed bij hen past.

Toch ontstaat beweging lang niet altijd. Dat heeft weinig te maken met intelligentie of talent. Veel vaker heeft het te maken met de menselijke neiging om zekerheid te zoeken voordat een stap wordt gezet. We willen graag weten hoe iets afloopt voordat we eraan beginnen. We willen zekerheid over de uitkomst voordat we investeren. We willen bewijs dat iets gaat lukken voordat we risico nemen.

Het leven geeft die garanties vrijwel nooit.Wanneer iemand een nieuwe relatie aangaat, bestaat geen zekerheid over de toekomst. Wanneer iemand een onderneming start, ligt succes niet vooraf vast. Wanneer een student aan een opleiding begint, weet niemand welke deuren zich later zullen openen. Toch ontstaan juist uit die keuzes vaak de mooiste ontwikkelingen.

Niet doordat de uitkomst bekend was, wel doordat iemand besloot de eerste stap te zetten. Dat inzicht zie ik regelmatig terug in gesprekken met mensen die een belangrijke verandering in hun leven hebben doorgemaakt. Achteraf vertellen zij vaak over de baan die zij toch aannamen, de verhuizing die zij toch maakten, het gesprek dat zij eindelijk voerden of het initiatief dat zij uiteindelijk namen.

Vrijwel niemand vertelt dat alle twijfels verdwenen waren. Vrijwel iedereen vertelt dat er een moment kwam waarop de wens om vooruit te gaan groter werd dan de behoefte aan zekerheid. Dat verschil is belangrijk. Veel mensen wachten op motivatie voordat zij in beweging komen. In werkelijkheid ontstaat motivatie vaak pas nadat de eerste stap is gezet. Wie begint, ontdekt nieuwe mogelijkheden. Wie handelt, verzamelt ervaringen. Wie iets probeert, leert onderweg.Vooruitgang blijkt verrassend vaak een gevolg van beweging in plaats van de oorzaak ervan.

Ook binnen organisaties zie je dat mechanisme terug. Teams die groeien, bestaan zelden uit mensen die overal direct een antwoord op hebben. Groei ontstaat wanneer mensen verantwoordelijkheid durven nemen voor een vraagstuk waarvan de oplossing nog niet volledig zichtbaar is. Leiderschap ontstaat op vergelijkbare wijze. Het begint niet bij een functietitel of een positie op een organogram. Het begint op het moment dat iemand besluit eigenaarschap te nemen voor wat aandacht vraagt.

Die gedachte reikt verder dan organisaties of persoonlijke ontwikkeling. Democratie vraagt precies hetzelfde van burgers. Een gezonde samenleving ontstaat doordat mensen deelnemen. Zij stemmen, voeren gesprekken, helpen elkaar, nemen initiatief in hun buurt en voelen zich medeverantwoordelijk voor het geheel. De kwaliteit van een samenleving wordt uiteindelijk bepaald door de bereidheid van mensen om betrokken te zijn. Betrokkenheid begint altijd met een stap. Wanneer niemand opstaat, verandert er weinig.

Dat betekent uiteraard niet dat iedere kans gegrepen moet worden. Wijsheid vraagt om afwegingen. Er bestaan goede redenen om ergens van af te zien. Niet iedere mogelijkheid verdient een ja. Toch verdient één vraag vaker onze aandacht. Wanneer wij een kans laten lopen, gebeurt dat dan omdat die kans werkelijk niet bij ons past? Of gebeurt het omdat wij hopen op een moment waarop alle onzekerheid verdwenen is? Dat laatste moment komt zelden. Het leven ontvouwt zich onderweg.Juist daarom denk ik terug aan die zaal. Niet vanwege het biljet van vijf dollar. Ook niet vanwege de mensen die naar voren liepen. Mijn aandacht gaat naar de grote groep die bleef zitten terwijl de waarde van de kans voor hen zichtbaar was.

Want uiteindelijk wordt de richting van een leven niet bepaald door de kansen die voorbij komen. Die kansen dienen zich voortdurend aan. De richting van een leven wordt bepaald door wat iemand doet wanneer zo’n kans zich aandient.Iedereen vindt onderweg redenen om te blijven zitten.

Groei begint vaak op het moment dat we besluiten toch op te staan.