Een paar dagen geleden schreef ik over een leven met reliëf. Over hoogtepunten en dieptepunten, over bergen die we graag beklimmen en dalen waarin we liever niet terechtkomen. Ik schreef dat ik niet verlang naar verdriet, verlies of mislukking en tegelijk ook geen leven wil waarin ik uit angst voor een mogelijk dal iedere onbekende weg vermijd. Het landschap van een werkelijk geleefd leven is nu eenmaal niet vlak.

Sindsdien bleef er een vraag bij mij hangen. Wat gebeurt er wanneer een dal zo diep wordt dat je niet alleen de top niet meer kunt zien, ook niet meer gelooft dat ergens nog een weg omhoog bestaat?

Ik ken dalen. Ik ken verdriet, onzekerheid en perioden waarin ik mij heb afgevraagd hoe iets verder moest. Ik ken de vragen die waarschijnlijk veel mensen op enig moment tegenkomen. Doe ik ertoe? Wie ben ik eigenlijk? Waar is mijn plek? Waar ga ik naartoe? Waarom overkomt mij dit allemaal? Die laatste vraag heb ik trouwens ook vanaf de andere kant leren kennen. Er zijn perioden waarin zoveel mooie dingen gebeuren, waarin ik bijzondere mensen ontmoet, liefde ervaar, reis, nieuwe mogelijkheden krijg en het leven mij meer lijkt te geven dan ik had verwacht en soms denk te verdienen. Dan klinkt precies dezelfde vraag ineens heel anders. Waarom overkomt mij dit allemaal? Waar heb ik dit aan verdiend?

Ik prijs mezelf gelukkig dat ik, ondanks de nodige uitdagingen en strijd, in de basis een blij mens ben. Ik heb nooit een zelfmoordpoging gedaan en zelfmoord ook nooit serieus overwogen. Ik wil mezelf daarom geen ervaring toeschrijven die niet de mijne is. Mijn dalen zijn tot nu toe dalen gebleven waarin ergens het besef aanwezig was dat het landschap verderging, ook wanneer ik op dat moment niet precies wist hoe.

Juist daarom raakte een auditie uit Australia’s Got Talent mij zo.

Michael Webb, die optreedt als Magic Mike, komt het podium op met een kaartspel. Jurylid Alesha Dixon schudt de kaarten. Shane Jacobson kiest een kaart, zet zijn handtekening erop en de kaart verdwijnt terug in het spel. Daarna begint Michael een verhaal over een man die Jack heet. Terwijl hij vertelt, verschijnen uit het geschudde spel precies de kaarten die bij zijn verhaal horen. Jack, een joker, een koning, een koningin en steeds opnieuw kaarten die onmogelijk op het juiste moment op de juiste plaats lijken te kunnen liggen. Het is op zichzelf al een fantastische goocheltruc.

Terwijl ik ernaar keek, zag ik achteraf nog een andere symboliek in dat kaartspel. Ik weet niet of Michael die er zelf bewust in heeft gelegd en dat doet er eigenlijk ook niet zoveel toe. Een leven kan behoorlijk op zo’n geschud kaartspel lijken. Alles lag ooit in een bepaalde volgorde. Je wist ongeveer wie je was, waar je hoorde, wie bij je hoorde en waar je naartoe wilde. Vervolgens gebeurt het leven en worden de kaarten geschud. Een relatie verandert, iemand verdwijnt uit je leven, werk loopt anders, je gezondheid verandert, plannen mislukken of meerdere dingen komen tegelijkertijd op je af. De kaarten zijn er nog, alleen de volgorde waarin jij ze begreep is verdwenen.

Michael vertelt ondertussen verder over Jack. Aan de buitenkant lijkt hij het goed voor elkaar te hebben. Een liefdevolle familie, vrienden, gezelligheid. Toch kan hij tijdens Kerstmis of zijn verjaardag om zich heen kijken naar een huis vol mensen die plezier hebben en zich afvragen wat er met hem aan de hand is. Waarom kan hij niet gewoon genieten? Uiteindelijk trekt hij zich terug in een stille kamer om te huilen.

Dan zegt Michael iets wat bij mij minstens zo hard binnenkwam als de cijfers die later volgen. Jack is 28 jaar oud en in zijn hoofd moeten mannen van 28 sterk zijn. Ze praten niet over hun gevoelens.

Daar zit een wereld in een paar woorden.

We hebben een merkwaardig beeld van kracht opgebouwd. Sterk zijn betekent doorgaan. Sterk zijn betekent jezelf redden. Sterk zijn betekent je problemen oplossen en anderen daar zo weinig mogelijk mee lastigvallen. Zeker van mannen verwachten we nog gemakkelijk dat ze zich groot houden. Je kunt verdriet hebben, zolang je er uiteindelijk wel weer staat. Je kunt pijn hebben, zolang je doorgaat. Je kunt huilen, alleen liefst ergens waar niemand het ziet.

De cijfers maken duidelijk dat mentale problemen zich weinig aantrekken van dat beeld. Ik blijf daarbij bewust in Australië, omdat Michael Webb Australiër is en zijn verhaal wordt verteld op het podium van Australia’s Got Talent. In de meest recente Australische cijfers over 2024 was ruim driekwart van de mensen die door zelfmoord overleden man. De leeftijdsgestandaardiseerde sterfte door zelfmoord lag bij mannen ruim driemaal zo hoog als bij vrouwen. Dat bewijst op zichzelf niet waarom mannen vaker door zelfmoord overlijden; suïcide ontstaat vanuit complexe en uiteenlopende omstandigheden. Het maakt de woorden van Michael over mannelijkheid en zwijgen wel moeilijk om achteloos voorbij te laten gaan.

Ik vraag me steeds meer af of we kracht niet geregeld precies verkeerdom definiëren.

Hulp vragen kan juist betekenen dat je besloten hebt te vechten. Dat je tegen iemand zegt: ik kom hier op dit moment zelf niet uit en ik wil hier wél uitkomen. Help me. Kijk met me mee. Blijf even bij me. Als je leven een kaartspel is geworden waarvan je zelf geen enkele volgorde meer begrijpt, hoef je die kaarten niet eerst netjes op tafel te leggen voordat iemand anders ze mag zien.

Juist laten zien dat ze door elkaar liggen kan kracht vragen.

Dat geldt ook voor huilen. Tranen lossen een probleem niet op en veranderen de omstandigheden niet, alleen ze vertellen wel iets wat kennelijk naar buiten moet. Verdriet zichtbaar laten worden maakt een mens kwetsbaar en kwetsbaarheid tonen vraagt juist moed wanneer we elkaar jarenlang hebben geleerd dat sterk zijn betekent dat je jezelf beheerst.

Dan komt in Michaels optreden het moment waarop duidelijk wordt dat Jack geen verzonnen personage is. Jack is Michael zelf. Het verhaal dat hij met zijn kaarten vertelt, is zijn eigen verhaal. De zaal is stil en Michael krijgt het zichtbaar moeilijk. Shane Jacobson ziet het gebeuren en zegt zacht tegen hem:

Don’t cry, mate. Die drie woorden bleven bij mij hangen. Ik verwijt Shane niets, integendeel. Ik kijk naar zijn houding en luister naar de manier waarop hij het zegt en ik ziet iemand die geraakt is en verbinding zoekt. Hij wil Michael steunen. Hij wil hem helpen door dit moeilijke moment heen te komen. Zijn woorden komen vanuit betrokkenheid en warmte. Juist daarom vind ik ze zo betekenisvol. Dit is wat wij zeggen.

Don’t cry, mate.

Niet huilen, kerel. Hou vol. Je doet het goed.

Wat zegt het over ons wanneer zelfs onze liefdevolle reflex bij het verdriet van een ander is dat de tranen mogen stoppen? Ik zou willen dat we daar iets tegenover durven zetten. Dat we iemand die breekt niet onmiddellijk proberen heel te praten. Dat verdriet niet eerst hoeft te verdwijnen voordat we naast iemand kunnen staan. Dat een man mag huilen zonder dat iemand hem daardoor minder sterk vindt. Dat een vrouw niet eerst hoeft te bewijzen dat ze alles geprobeerd heeft voordat ze mag zeggen dat het niet meer gaat. Dat we elkaar niet alleen ontmoeten op de bergtoppen waar de foto’s mooi zijn, ook in de dalen waar niemand graag een camera op richt.

Sociale media helpen daar niet altijd bij. We laten graag de kaarten zien die goed liggen. De reis, het etentje, de liefde, het succes, de glimlach en het uitzicht vanaf de top. Veel minder vaak laten we zien dat het kaartspel op de grond ligt en we zelf geen idee hebben hoe we het weer bij elkaar moeten krijgen. Daardoor kunnen twee mensen naar elkaars perfecte leven kijken terwijl ze allebei thuis proberen hun eigen kaarten op te rapen.

Ik wil daar ook mezelf niet buiten plaatsen. Ook ik vertel graag over de mooie reizen, bijzondere ontmoetingen, plannen die lukken en momenten waarop ik gelukkig ben. Dat geluk is echt. Mijn verdriet, twijfel en onzekerheid zijn dat eveneens. Het ene maakt het andere niet minder waar. Een leven met reliëf bestaat juist doordat al die hoogtes onderdeel zijn van hetzelfde landschap.

Alleen kan een dal voor iemand zo diep worden dat dit besef verdwijnt.

Dan helpt het waarschijnlijk weinig wanneer iemand vanaf de berg roept dat daar beneden ook wel weer een weg omhoog zal lopen. Iemand die geen uitgang meer ziet, heeft geen eenvoudige levenswijsheid nodig. Die kan iemand nodig hebben die afdaalt, naast hem komt staan en helpt zoeken.

Daarom raakt het optreden van Michael mij zo. Niet alleen vanwege zijn verhaal en ook niet alleen vanwege die ongelooflijke truc. Hij doet precies wat hij zichzelf ooit had geleerd niet te doen. Hij staat voor een zaal vol mensen en vertelt dat hij het moeilijk heeft gehad. Hij praat over zijn gevoelens. Hij wordt emotioneel. Hij laat anderen zien hoe zijn kaarten erbij hebben gelegen.

Dat is geen zwakte. Daar staat een man die vecht.

En als hulp vragen betekent dat je iemand uitnodigt om naast je te komen staan wanneer je zelf de weg niet meer ziet, dan is hulp vragen geen capitulatie. Het kan juist betekenen dat je weigert het verhaal daar te laten eindigen. Michael zegt tijdens zijn optreden dat hulp slechts een telefoontje van je verwijderd is. Die gedachte vind ik belangrijk, juist omdat zo’n eerste stap enorm groot kan voelen wanneer je zelf geen uitweg meer ziet. Toch kan die stap bestaan uit iets heel kleins: je telefoon pakken en iemand bellen. Een vriend, een familielid, je huisarts, een hulpverlener. In Nederland kan dat ook 113 zijn. Eén telefoontje en aan de andere kant is iemand die naar je wil luisteren. Hulp is maar één telefoontje bij je vandaan.

We weten niet hoe ons kaartspel verder zal worden geschud. We weten niet welke mensen we nog zullen ontmoeten, welk gesprek iets in beweging brengt, welke deur onverwacht opengaat of hoe anders we over een jaar naar vandaag kunnen kijken. Niemand kan beloven dat iedere kaart uiteindelijk prachtig op zijn plaats valt. Het leven is geen goocheltruc en niet ieder verdriet krijgt achteraf een betekenis die alles goedmaakt.

Wel geloof ik dat een mens geen uitweg meer kan zien terwijl die uitweg nog steeds bestaat.

En wanneer jij degene bent die hem op dit moment niet ziet, hoop ik dat je iemand laat meekijken voordat je besluit dat jouw verhaal geen volgende bladzijde meer heeft. Laat iemand jouw kaarten zien. Vertel dat je de volgorde kwijt bent. Vraag iemand om naast je te komen zitten. Zoek professionele hulp wanneer dat nodig is. Niet omdat je te zwak bent om het alleen te doen, juist omdat je blijkbaar nog voldoende kracht hebt om te zeggen dat je verder wilt.

En als daarbij tranen komen?

Cry, mate.

Je hoeft ze voor mij niet tegen te houden.

Bekijk hier de volledige auditie van Michael Webb / Magic Mike bij Australia’s Got Talent:
https://www.youtube.com/watch?v=-FJ1_-eAsq4

Hulp is maar één telefoontje bij je vandaan.
Denk je aan zelfmoord of maak je je zorgen om iemand anders? In Nederland kun je anoniem praten of chatten met 113 Zelfmoordpreventie via 113 of 0800-0113. Bij direct levensgevaar bel je 112.

Bron Australische cijfers:
Australian Bureau of Statistics, Causes of Death, Australia – Intentional self-harm deaths (suicide) in Australia, cijfers over 2024:
https://www.abs.gov.au/statistics/health/causes-death/intentional-self-harm-suicide-deaths/latest-release