Een eerste indruk ontstaat vaak sneller dan wij beseffen. Eigenlijk is zelfs dat een onderschatting. Binnen ongeveer een tiende van een seconde hebben onze hersenen al een eerste beeld gevormd van de persoon die wij tegenover ons zien. Dat fascinerende mechanisme wil ik in een volgende blog uitgebreider beschrijven. Voor nu is vooral de vraag interessant wat er ná die eerste tiende van een seconde gebeurt.

Een naam verschijnt op een scherm. Een profiel wordt bekeken. Er komt een bericht binnen. De eerste indruk is al gevormd. Vanaf dat moment ontstaat de mogelijkheid om dat eerste beeld langzaam te verdiepen. Juist daar begint volgens mij de werkelijke ontmoeting.

Onlangs ontving ik een bericht van iemand die begon met een compliment over mijn werk. Walking for Humanity werd genoemd, net als Revirentem. Dat voelde vriendelijk en respectvol. Tegelijkertijd ontstond vrijwel direct een vraag in mijn gedachten. Had hij zich werkelijk verdiept in wat hij zojuist benoemde? Had hij gelezen waarom ik honderden kilometers door Nederland liep? Wist hij waar Revirentem voor staat en welke persoonlijke ervaringen aan dat initiatief voorafgingen? Of vormden die namen vooral een aangename opening van een gesprek dat al een vaste bestemming had?

Kort daarna verschoof het onderwerp naar zijn dienstverlening. Dat verraste mij niet. Ondernemen draait immers ook om het delen van kennis en ervaring. Toch voelde ik de behoefte om uit te leggen waarom die volgorde voor mij afstand creëert. Een ontmoeting krijgt voor mij pas betekenis wanneer twee mensen eerst de ruimte nemen om elkaar te leren kennen. Een gesprek hoeft niet direct ergens uit te komen. De mooiste gesprekken ontwikkelen zich vaak juist doordat niemand vooraf weet waar zij eindigen.

Ik vertelde hoe ik naar relaties kijk. Daarna lichtte ik mijn gedachte uitgebreider toe. Uiteindelijk verwees ik zelfs naar een blog waarin ik beschreef hoe vertrouwen langzaam groeit vanuit aandacht, nieuwsgierigheid en oprechte belangstelling voor de mens achter de functie, het bedrijf of het profiel.

Tijdens dat korte gesprek merkte ik dat ik eigenlijk op één eenvoudige vraag wachtte. Niet omdat ik behoefte had om over mijzelf te vertellen, wel omdat die vraag voor mij het verschil zou maken tussen belangstelling voor mijn werk en belangstelling voor mij als mens.

Ik hoopte op een vraag over Walking for Humanity. Over de reden waarom iemand besluit honderden kilometers door Nederland te lopen. Ik hoopte op een vraag over Revirentem. Over de ervaringen en overtuigingen die aan dat initiatief ten grondslag liggen. Kortom, ik hoopte op nieuwsgierigheid naar de mens achter beide projecten.

Juist dat verraste mij. Het gesprek ging over online zichtbaarheid. Tegelijkertijd bleef de vraag uit die daarvoor volgens mij onmisbaar is. Hoe kun je bepalen hoe iemand zichtbaar zou moeten zijn wanneer je nog nauwelijks weet wie die persoon werkelijk is? De verhalen achter Walking for Humanity en Revirentem vormen immers geen bijzaak. Zij zijn juist de bron van alles wat zichtbaar wordt. Zonder die verhalen blijft uiteindelijk alleen een naam, een logo of een website over.

Na iedere reactie veranderde de formulering een beetje. De toon bleef vriendelijk en respectvol. Tegelijkertijd bleef de kern van het gesprek dezelfde. Ik legde uit hoe ik naar relaties kijk. Ik verwees naar mijn eerdere blog. Toch vond iedere volgende reactie uiteindelijk weer haar weg naar dezelfde bestemming. Mijn verhaal leek nauwelijks invloed te hebben op de richting van het gesprek.

Juist op dat moment ontstond bij mij een nieuwe vraag: Wanneer luisteren wij eigenlijk werkelijk?

Woorden horen is iets anders dan een mens begrijpen. Wij kunnen aandachtig lezen, zorgvuldig antwoorden en toch ongemerkt vasthouden aan ons eigen doel. De ander vertelt iets wezenlijks over zichzelf, terwijl onze gedachten al vooruitlopen naar de volgende stap die wij zelf willen zetten.

Dat verschijnsel zie ik op veel meer plaatsen terug dan alleen binnen ondernemerschap. Ik zie het bij een leidinggevende die vraagt hoe het met een medewerker gaat en denkt ondertussen al na over de planning van volgende week. Maar ook bij een docent die hoort een leerling zeggen dat leren steeds moeilijker voelt en richt zijn aandacht direct op de cijfers die verbeterd moeten worden. En zelfs in de politiek, bijvoorbeeld in een politiek debat luisteren partijen aandachtig naar elkaars woorden, terwijl de antwoorden vaak al klaar liggen voordat de laatste zin is uitgesproken. En tot slot, komt het ook voor binnen het gezin of een familie, waar het regelmatig gebeurt dat mensen reageren op wat zij dénken te hebben gehoord, terwijl de werkelijke boodschap ongemerkt voorbijgaat.

Steeds opnieuw draait het om dezelfde vraag: Laat het verhaal van de ander werkelijk iets veranderen in de manier waarop wij kijken?

Volgens mij begint luisteren precies daar. Luisteren vraagt de bereidheid om onze eigen bedoeling even stil te zetten. Pas dan ontstaat ruimte voor vragen die nergens anders toe dienen dan de ander beter te leren kennen. Waar komt iemand vandaan? Welke ervaringen hebben zijn overtuigingen gevormd? Waarom raakt een bepaald onderwerp hem zo diep? Zulke vragen leveren zelden direct iets tastbaars op. Toch vormen zij vaak het begin van vertrouwen.

Tijdens Walking for Humanity heb ik dat bijna dagelijks ervaren. Mensen begonnen een gesprek uit nieuwsgierigheid. Zij wilden weten waarom iemand met een zware rugzak door Nederland liep. Uit die eenvoudige vraag ontstonden gesprekken over geloof, vluchtelingen, verlies, hoop, opvoeding en toekomst. Niemand wist vooraf waar zo’n ontmoeting naartoe zou leiden. Juist daardoor ontstond de vrijheid om elkaar werkelijk te ontmoeten.

Die ervaring heeft mijn kijk op relaties blijvend veranderd.

Aandacht laat zich niet afdwingen. Nieuwsgierigheid laat zich evenmin automatiseren. Een algoritme kan voorspellen waar iemand belangstelling voor heeft. Het vertelt niets over de mens die achter dat patroon schuilgaat. Dat vraagt tijd, geduld en de bereidheid om de ander belangrijker te vinden dan het doel waarmee een gesprek ooit begon.

Opvallend genoeg ontstaat vanuit die houding vaak juist de sterkste verbinding. Wie zich werkelijk gezien voelt, onthoudt dat jarenlang. Vertrouwen groeit uit kleine momenten waarin iemand merkt dat zijn verhaal ertoe doet. Vanuit dat vertrouwen ontstaan vriendschappen, samenwerkingen en nieuwe ideeën die vooraf door niemand waren bedacht.

Die gedachte bleef uiteindelijk bij mij hangen.

• Een compliment krijgt pas betekenis wanneer nieuwsgierigheid erop volgt,
• Een vraag krijgt pas waarde wanneer het antwoord werkelijk invloed mag hebben op de richting van het gesprek,
• Een ontmoeting groeit pas uit tot een relatie wanneer de mens belangrijker wordt dan het doel.

Juist daar begint volgens mij “werkelijk luisteren”.