Een radioreclame van De Baak bleef onlangs bij mij hangen. Niet omdat ik onmiddellijk dacht dat ik daar een opleiding wilde volgen. Eén zin uit die reclame bleef vooral in mijn hoofd zitten:

‘Focus op wat je niet scherp hebt.’

Op het eerste gehoor klinkt dat behoorlijk logisch. Wanneer je weet waar je onzekerheden, beperkingen of zwakke plekken liggen, weet je ook waar ruimte voor ontwikkeling zit. Precies daar kan een opleidingsinstituut vervolgens mee aan de slag.

Toch gebeurde er bij mij tijdens het luisteren iets anders. Ik dacht vrijwel onmiddellijk: waarom eigenlijk?

Waarom zou mijn focus in de eerste plaats moeten liggen op wat ik niet scherp heb? Waarom zou ik kostbare tijd en energie besteden aan iets waar ik weinig talent voor heb, terwijl er tegelijkertijd kwaliteiten in mij zitten die ik veel verder zou kunnen ontwikkelen?

Waarom zou ik niet juist focussen op datgene wat ik uitzonderlijk scherp heb?

We zijn gewend geraakt om bij persoonlijke ontwikkeling vooral te zoeken naar wat nog niet goed genoeg is. In functioneringsgesprekken worden ontwikkelpunten benoemd. Bij opleidingen kijken we naar vaardigheden die ontbreken. Wie moeite heeft met presenteren, volgt een training presenteren. Wie niet sterk is in plannen, krijgt ondersteuning bij timemanagement. Wie moeite heeft met leidinggeven, kan een cursus leiderschap volgen.

Daar hoeft op zichzelf niets mis mee te zijn. Alleen ontstaat er een probleem wanneer ontwikkeling vrijwel automatisch betekent dat we onze zwaktes moeten verbeteren. Want waarom zouden we onze beperkte tijd, aandacht en energie vooral investeren in iets waar we van nature niet bijzonder goed in zijn? Waarom zouden we niet veel vaker kijken naar datgene waarin iemand juist wél uitzonderlijk goed kan worden?

Stel dat iemand geweldig is in het bedenken van nieuwe ideeën. Die persoon ziet verbanden die anderen niet zien, denkt vrij, komt voortdurend met oplossingen en heeft een bijna vanzelfsprekend vermogen om mogelijkheden te ontdekken. Tegelijkertijd is diezelfde persoon verschrikkelijk slecht in planning en administratie.

Dan kunnen we natuurlijk een ontwikkelplan maken.

We kunnen tijd steken in timemanagement, structuur en administratieve vaardigheden. We kunnen leren hoe agenda’s beter worden beheerd, hoe werkzaamheden overzichtelijk worden gemaakt en hoe planning efficiënter kan.

Na voldoende training hebben we uiteindelijk iemand die iets minder slecht is geworden in iets waarvoor kennelijk weinig natuurlijk talent aanwezig is. Alleen vraag ik me af wat we onderweg hebben laten liggen. Want wat zou er zijn gebeurd wanneer we dezelfde tijd, aandacht en energie hadden gebruikt om dat creatieve vermogen verder te ontwikkelen? Wanneer we hadden onderzocht waarom die persoon verbanden ziet die anderen missen, hoe dat talent nog beter ingezet kan worden en welke omgeving nodig is om daar werkelijk in te excelleren? Dan hadden we mogelijk geen betere administrateur gekregen. We hadden een uitzonderlijk goede creatieve denker kunnen krijgen.

Dat verschil vind ik belangrijk.

Onze samenleving heeft een merkwaardige liefde ontwikkeld voor het complete individu. We lijken mensen graag zo rond mogelijk te willen maken. Je moet kunnen samenwerken, communiceren, plannen, presenteren, analyseren, organiseren, leidinggeven, luisteren en liefst ook nog innovatief en flexibel zijn. Het resultaat kan zomaar zijn dat iemand uiteindelijk alles redelijk kan. En nergens werkelijk uitzonderlijk goed in is. Juist in een professionele omgeving begrijp ik niet waarom we dat als ideaal zouden moeten zien. Een organisatie bestaat immers niet uit één mens. We werken samen omdat verschillende mensen verschillende dingen kunnen.

Ik wil helemaal geen team waarin iedereen alles kan.

Ik wil een team dat alles kan. Dat lijkt op het eerste gezicht bijna hetzelfde en toch zit er een wereld van verschil tussen. Wanneer ik vijf mensen in een team heb en voor ons werk verschillende belangrijke competenties nodig zijn, dan zie ik veel liever dat voor iedere belangrijke competentie iemand rondloopt die daar werkelijk in excelleert. Iemand bij wie je terechtkunt wanneer een ingewikkelde analyse nodig is. Iemand die een groep mensen in beweging kan krijgen. Iemand die structuur brengt wanneer iedereen het overzicht dreigt kwijt te raken. Iemand die creatieve mogelijkheden ziet. Iemand die uiteindelijk zorgt dat ideeën werkelijkheid worden.

Die mensen hoeven individueel helemaal niet compleet te zijn.

Sterker nog, degene die briljant analyseert mag van mij behoorlijk slecht zijn in presenteren wanneer iemand anders zijn inzichten uitstekend kan vertalen naar een verhaal. De creatieve geest hoeft geen fantastische planner te zijn wanneer er iemand naast zit die structuur aanbrengt. Degene die mensen geweldig weet te verbinden hoeft niet ook degene te zijn die urenlang geconcentreerd een spreadsheet kan doorgronden. We hoeven die verschillen niet weg te poetsen.

We kunnen ze juist gebruiken.

Daarmee verandert ook de betekenis van een zwakte. Natuurlijk moet je weten waar je zwaktes liggen. Zelfkennis betekent ook begrijpen wat je niet goed kunt. Wie zijn eigen beperkingen niet kent, kan zichzelf behoorlijk in de weg zitten. Alleen betekent het herkennen van een zwakte nog niet automatisch dat je die zwakte moet omzetten in een kracht.

Een zwakte kun je ook organiseren.

Je kunt haar ondervangen door samen te werken met iemand die juist daar goed in is. Je kunt hulpmiddelen gebruiken. Je kunt werkzaamheden anders verdelen. Je kunt accepteren dat een bepaald onderdeel van het vak nooit jouw grootste kwaliteit zal worden. Dat wordt anders wanneer een zwakte verhindert dat je talent tot zijn recht komt. Wie briljante ideeën heeft en werkelijk niet in staat is die ideeën begrijpelijk over te brengen, zal iets aan communicatie moeten doen. Niet omdat communicatie vervolgens zijn grootste talent moet worden, wel omdat die zwakte anders zijn werkelijke kracht blokkeert. Dat onderscheid lijkt mij veel belangrijker dan de algemene opdracht om te groeien waar je zwak bent. Een zwakte hoeft niet altijd een ontwikkelgebied te zijn. Een zwakte kan ook gewoon een zwakte zijn. Ik vind dat eigenlijk een bevrijdende gedachte.

We hoeven niet allemaal complete mensen te worden die op ieder denkbaar onderdeel bovengemiddeld functioneren. We mogen ergens slecht in zijn. We mogen hulp nodig hebben. We mogen afhankelijk zijn van de kwaliteiten van anderen. Juist daarin zit voor mij ook iets menselijks. Samenwerken krijgt pas werkelijk betekenis wanneer we elkaar nodig hebben. Wanneer iedereen hetzelfde kan, dezelfde kwaliteiten bezit en ongeveer op hetzelfde niveau functioneert, voegen we vooral capaciteit bij elkaar. Een werkelijk divers team voegt iets anders samen: verschillende manieren van denken, verschillende talenten en verschillende perspectieven.

Dat vraagt vervolgens iets van leiderschap.

Een leidinggevende die vooral kijkt naar wat medewerkers nog niet kunnen, ziet voortdurend tekorten. Een leidinggevende die naar talent kijkt, stelt een andere vraag. Waar is deze persoon uitzonderlijk goed in? En hoe zorgen we ervoor dat hij of zij daar nóg beter in wordt? Dat vind ik een veel interessantere vraag. Het betekent dat ontwikkeling niet noodzakelijk leidt tot mensen die steeds meer op elkaar gaan lijken. Goede ontwikkeling kan verschillen juist groter maken. De analyticus wordt een nog betere analyticus. De verbinder wordt een nog betere verbinder. De creatieve denker krijgt meer ruimte om werkelijk uitzonderlijke ideeën te ontwikkelen. De organisator wordt degene die orde kan creëren waar anderen chaos ervaren. Dan ontstaat een team waarin mensen elkaar aanvullen dankzij hun verschillen. En juist daar kom ik opnieuw uit bij die radioreclame van De Baak.

‘Focus op wat je niet scherp hebt.’

De zin heeft gedaan wat een goede reclamezin kennelijk kan doen. Hij is blijven hangen. Hij heeft me aan het denken gezet over ontwikkeling, talent en de manier waarop we naar onze eigen tekortkomingen kijken. Alleen bracht die gedachte mij uiteindelijk ergens anders.Ik wil absoluut weten wat ik niet scherp heb. Ik wil mijn zwaktes kennen. Ik wil begrijpen wanneer ze mij beperken, wanneer ze anderen hinderen en wanneer ze verhinderen dat mijn kwaliteiten werkelijk tot hun recht komen. Op zulke momenten is ontwikkeling waardevol en soms noodzakelijk. Mijn focus wil ik daar alleen niet automatisch neerleggen.

Ik wil vooral ontdekken wat ik wél scherp heb.

Waar ligt mijn talent? Waar zie ik iets wat een ander minder snel ziet? Waar gaat iets bij mij bijna vanzelf terwijl iemand anders er veel energie voor nodig heeft? Waar zit een kwaliteit die, wanneer ik haar werkelijk aandacht geef, kan uitgroeien tot iets uitzonderlijks? Daar zou persoonlijke ontwikkeling voor mij veel vaker over mogen gaan. Niet voortdurend proberen een zwakte op te trekken naar een acceptabel niveau terwijl ergens anders een talent op aandacht staat te wachten.

We hoeven niet allemaal overal goed in te zijn.

We mogen verschillen. We mogen uitgesproken talenten hebben en even uitgesproken tekortkomingen. We mogen erkennen dat een ander iets veel beter kan dan wij en vervolgens ontdekken dat precies hetzelfde omgekeerd ook geldt. Daar ontstaat samenwerking. Daar ontstaat ruimte voor excellentie. Dus ja, De Baak, ik zal focussen op wat ik niet scherp heb. Ik wil het kennen, begrijpen en herkennen wanneer het mij in de weg staat. Alleen ligt daar niet vanzelfsprekend mijn grootste ruimte voor groei. Ik wil vooral ontdekken wat ik uitzonderlijk scherp heb en daar de ruimte aan geven. Want uiteindelijk wil ik niet dat iedereen alles kan.

Ik wil dat we samen alles kunnen.

En dat team hoeft niet groot te zijn. Soms ontstaat excellentie al wanneer je twee mensen naast elkaar zet die elkaar precies aanvullen. De creatieve denker die ideeën ziet, verbanden legt en nieuwe mogelijkheden ontdekt, hoeft niet eerst een middelmatige planner te worden. Zet er iemand naast die juist sterk is in planning, administratie en structuur. Dan ontstaat geen compromis, maar een samenwerking waarin beide talenten volledig tot hun recht komen. De een wordt een fantastische denker. De ander zorgt ervoor dat die ideeën worden geordend, gepland en uitgevoerd. Zo verbeter je de samenwerking niet door iedereen hetzelfde te laten kunnen, maar door ieders talent bewust te gebruiken. Zelfs een team van twee personen kan daardoor alles in zich dragen wat nodig is.