In verband met mijn vakantie komt deze wat later online, maar de boodschap blijft gelden!!

Wat zich in Engelen heeft afgespeeld, raakt aan veel meer dan een beklad huis. Dit gaat niet over verf op een muur. Dit gaat over angst. Dit gaat over intimidatie. Dit gaat over mensen die doelbewust een boodschap krijgen: houd je mond, laat je mening niet meer zien, want anders ben jij de volgende.

Laurens Dassen noemde het terecht terreur. Rob Jetten sprak over vandalisme. Vandalisme is een kapotte bushalte, een ingegooid raam of een beklad verkeersbord. Dit is iets fundamenteel anders. Hier worden burgers uitgekozen vanwege een overtuiging die zij zichtbaar maken met een poster achter hun raam. Het doel is niet de schade aan het huis. Het doel is de schade aan de vrijheid.

Dat is terreur.

Terreur hoeft niet altijd uit bommen of vuurwapens te bestaan. De essentie van terreur is het zaaien van angst, zodat mensen hun gedrag aanpassen. Zodat zij zichzelf gaan censureren. Zodat de volgende buurman besluit zijn poster toch niet meer op te hangen. Niet omdat hij van mening is veranderd, wel omdat hij bang is geworden.

Dat mechanisme kennen we uit de geschiedenis.

Juist daarom maak ik de vergelijking met de jaren dertig in Duitsland. Niet omdat de geschiedenis zich letterlijk herhaalt, wel omdat dezelfde maatschappelijke mechanismen zichtbaar worden. Ook toen begon het niet met vernietigingskampen. Het begon met het normaliseren van vijandbeelden. Met propaganda. Met het aanwijzen van groepen als probleem. Met het steeds verder verschuiven van de grens van wat acceptabel werd. Vervolgens kwamen intimidatie, geweld en knokploegen die ervoor zorgden dat steeds minder mensen zich nog durfden uit te spreken.

Wie denkt dat democratie in één dag verdwijnt, kent de geschiedenis onvoldoende. Democratie sterft in kleine stapjes. Elke stap lijkt op zichzelf te overzien. Totdat je achterom kijkt en ontdekt hoeveel vrijheid ongemerkt verloren is gegaan.

Precies daarom vind ik deze ontwikkeling zo gevaarlijk.

Jarenlang worden vluchtelingen neergezet als de oorzaak van vrijwel ieder maatschappelijk probleem. Politieke partijen blijven die boodschap herhalen. Media versterken die boodschap. Sociale media bieden er een podium voor. Tegelijkertijd verdwijnen kritische tegengeluiden steeds vaker naar de achtergrond of worden beperkt. Dat zie ik niet alleen in de politiek, dat heb ik zelf ervaren op LinkedIn. Terwijl radicaalrechtse en extreemrechtse boodschappen zichtbaar blijven, worden kritische reacties beperkt of verdwijnen zij uit beeld. Daarmee ontstaat geen open debat meer. Daarmee ontstaat een informatieomgeving waarin één richting steeds dominanter wordt.

Wanneer een samenleving dat accepteert, verandert langzaam het referentiekader. Wat gisteren nog extreem was, wordt vandaag normaal. Wat gisteren onacceptabel leek, wordt morgen verdedigd. Vervolgens ontstaat een klimaat waarin burgers denken dat intimidatie een geoorloofd middel is om politieke tegenstanders het zwijgen op te leggen.

Dat is precies wat in Engelen zichtbaar werd.

Niet een ruzie tussen buren.

Niet een uit de hand gelopen incident.

Een bewuste poging om mensen bang te maken vanwege een mening die zij openbaar durfden te maken.

Juist daarom vind ik dat politici dit niet kleiner mogen maken door het vandalisme te noemen. Woorden doen ertoe. Benoem je terreur als vandalisme, dan verklein je de ernst van wat werkelijk gebeurt. Daarmee verdwijnt ook het besef van het gevaar dat hierachter schuilgaat.

Een democratische rechtsstaat vraagt niet alleen om vrije verkiezingen. Zij vraagt ook dat burgers zonder angst hun mening kunnen uiten. Zodra angst bepaalt welke poster nog achter een raam hangt, is niet alleen dat raam aangevallen. Dan is een fundament van onze democratie aangevallen.

Daarom mogen we dit nooit normaliseren.

Daarom moeten we dit blijven benoemen.

Daarom moeten we iedere vorm van politieke intimidatie, ongeacht uit welke hoek die komt, met de grootst mogelijke kracht afwijzen.

Niet pas wanneer de geschiedenis zich volledig heeft herhaald.

Juist wanneer de eerste hoofdstukken opnieuw geschreven dreigen te worden.