Sommige verhalen laten zich niet afsluiten, hoe vaak ze ook verteld worden. Ze blijven terugkomen in andere vormen, in andere momenten, alsof ze wachten tot iemand opnieuw kijkt en zich afvraagt of alles wat gezegd is ook werkelijk alles is wat er te zeggen valt.

Het paasverhaal behoort tot die categorie. Generaties zijn ermee opgegroeid, het is uitgelegd, geïnterpreteerd en vastgelegd in woorden die bijna onaantastbaar lijken. Toch kan er een moment ontstaan waarop dat vertrouwde verhaal niet langer alleen vertrouwd voelt. Niet omdat het onwaar zou zijn, eerder omdat het niet volledig lijkt.

Die ervaring begon voor mij niet recent. Jaren geleden ontstond al een eerste verschuiving in mijn blik, toen ik in een eerder blog, His Story, bewust probeerde te kijken vanuit een ander perspectief. Dit andere perspectief was ingegeven door mijn vader, die mij al leerde kritisch te kijken naar bestaande verhaleb. Wie vertelt het? Wie wint erbij? Hij daagde me uit om niet langer vanuit de bekende hoofdlijn, niet langer vanuit de rollen die al vastlagen te kijken. Maar vanuit de vraag wat er gebeurt als je de bestaande ‘waarheid’ eens links laat liggen. In het geval van Judas, wanneer je zijn persoon uit dit verhaal serieus neemt en hem niet reduceert tot zijn functie.

Dat perspectief liet mij niet meer los, die eerdere blog, het bleef ergens op de achtergrond aanwezig, zonder zich direct op te dringen. Tot het moment waarop ik opnieuw werd aangeraakt. Tijdens het kijken naar The Passion 2026 gebeurde iets dat moeilijk te vangen is in woorden. Niet door het verhaal zelf, dat grotendeels bekend was, maar door de manier waarop één personage voor mij anders tot leven kwam.

In het spel van Boaz Kok als Judas zat een menselijkheid die niet paste binnen het beeld dat zo lang dominant is geweest. In zijn blik lag geen eenduidigheid, lag geen vooringenomenheid voor zijn acties. Hij was geen karikatuur van goed of kwaad. Wat zichtbaar werd, was iets dat eerder herkenning opriep dan afstand. Alsof er onder de bekende laag een ander verhaal schuilging, dat zich niet direct liet benoemen, wel voelbaar aanwezig was. Althans voor mij….

Dat gevoel bleef hangen en vroeg om hernieuwde aandacht. Niet in de vorm van een snelle conclusie, niet als poging om een gevestigde lezing te vervangen door een andere. Gewoon als uitnodiging om opnieuw te kijken. Wat gebeurt er wanneer je het verhaal niet benadert vanuit wat al vastligt, maar vanuit wat zich aandient wanneer je de rollen loslaat en de mens erachter probeert te zien? Waarom doet iemand iets? Wat is er te winnen en vooral te verliezen? Welke motivatoren spelen er dan…

Het vraagt om vertraging. Om de bereidheid om even geen antwoord te hebben en het ongemak toe te laten dat ontstaat wanneer iets niet direct klopt met wat je gewend bent en wat al jaren als logisch en waarheid wordt gebracht. In dat ongemak ligt vaak de eerste aanwijzing dat een verhaal meer lagen kent dan zichtbaar is geworden.

Het paasverhaal is door de eeuwen heen zorgvuldig bewaard en doorgegeven. Dat heeft het ook zijn kracht gegeven en tegelijk richting bepaald. Wat herhaald wordt, krijgt vorm. Wat vorm krijgt, wordt herkenbaar. Wat herkenbaar is, wordt vanzelfsprekend. In dat proces verdwijnt zelden alles wat afwijkt, wel kan het naar de achtergrond verschuiven tot het nauwelijks nog zichtbaar is. Bovendien is een jaar op jaar, eeuw op eeuw verteld verhaal zo ‘bekend’ dat met andere ogen kijken vrijwel onmogelijk wordt…

Juist daarom blijft bij mij de vraag terugkomen. En ik wil het niet als aanval op wat is overgeleverd brengen, maar wel als een zoektocht naar wat mogelijk niet volledig is uitgesproken. Wie alleen kijkt naar de vaste eeuwenlang vastgestelde lijnen, mist soms wat zich daartussen beweegt. Wie durft te kijken naar wat botst of niet echt lijkt te kloppen, ontdekt vaak dat het verhaal zelf ruimte laat voor een andere lezing.

Die ruimte voelt klein en tegelijk wezenlijk. Het is de ruimte waarin een personage dat eeuwenlang één betekenis heeft gedragen, opnieuw bekeken kan worden zonder direct te worden vastgezet in een andere rol. Voor mij is het de ruimte waarin twijfel niet gezien wordt als zwakte, het werd een begin van begrip.

Vanuit die gedachte ontstaat een andere manier van kijken. Niet om het bestaande verhaal te ontkrachten, ik wil het eerder vollediger te maken. Alsof er een laag onder ligt die nooit volledig zichtbaar is geworden en die vraagt om aandacht, niet om bevestiging. Ik denk dat het mensen tegen de borst kan stuiten, mijn excuses daarvoor. Maar hier begint dit verhaal….

Niet als vervanging van wat al verteld is en ook niet als definitief antwoord.
Het is mijn poging om te zien wat zichtbaar wordt wanneer je opnieuw (en anders) kijkt.

In de komende periode werk ik deze gedachte verder uit. Niet in één keer, eerder in een aantal stappen die elkaar opvolgen en verdiepen. In drie delen: Het begint bij de twijfel die ontstaat wanneer het bekende verhaal niet langer vanzelf spreekt. Daarna volgt de vraag naar de rol die binnen dat verhaal wordt vervuld. En uiteindelijk de manier waarop geschiedenis bepaalt welke verhalen blijven bestaan en welke naar de achtergrond verdwijnen.