Vanmorgen zag ik een advertentie van Joey Veerman.

Een paginagrote reclame voor een jeansmerk met de tekst “Denim with true character”. Op zichzelf een gewone commerciële uiting. Toch moest ik direct denken aan de woorden van Ronald Koeman toen hij uitlegde waarom Veerman niet meegaat naar het WK. Dit kwam niet vanwege de advertentie zelf, maar vanwege wat eraan voorafging. Koeman kreeg tijdens een persconferentie de vraag waarom Veerman niet geselecteerd was. Zijn antwoord was helder. Voor de positie links op het middenveld is Veerman voor hem niet de eerste of tweede keuze. Vervolgens voegde hij eraan toe dat het karakter van Joey anders is.

Toen ik die woorden hoorde, kwam dat op mij over als een voetbalinhoudelijke uitleg. Een bondscoach kijkt immers naar meer dan alleen technische kwaliteiten. Hij kijkt naar speelstijl, rolverdeling, dynamiek binnen een elftal en naar de manier waarop spelers passen binnen het plan dat hij voor ogen heeft. Dat gebeurt zo vaak op ieder niveau van de sport. Een trainer kiest spelers die passen bij de wedstrijd die hij wil spelen. Een coach stelt een team samen dat gezamenlijk sterker wordt dan de som van de individuele kwaliteiten. Dat betekent automatisch dat goede spelers buiten de selectie vallen. Niet omdat ze onvoldoende kwaliteiten hebben, wel omdat een coach andere eigenschappen zoekt voor een specifieke rol.

Toen Veerman later reageerde, viel mij iets op. Hij sprak over opmerkingen over zijn karakter en gaf aan dat Koeman hem niet meer hoeft te bellen. Vanaf dat moment begon ik me af te vragen of Veerman dezelfde boodschap had gehoord als ik. Want wat Koeman zei, hoorde ik als een uitleg over een speler. Veerman leek het te horen als een oordeel over een persoon. Dat verschil fascineert mij. Niet alleen in de sport. Ook daarbuiten.

In gesprekken tussen collega’s gebeurt hetzelfde. In relaties gebeurt hetzelfde. In de politiek gebeurt hetzelfde. Iemand spreekt woorden uit met een bepaalde bedoeling. Degene die luistert, hoort iets anders. Vervolgens ontstaat een reactie op een boodschap die nooit gegeven werd. Dat maakt communicatie tegelijkertijd prachtig en ingewikkeld. Woorden reizen immers niet rechtstreeks van de ene persoon naar de andere. Ze gaan onderweg langs ervaringen, verwachtingen, onzekerheden en overtuigingen. Daardoor kan één zin bij twee mensen een totaal andere betekenis krijgen.

Toen ik de reactie van Veerman las, bleef daarom één gedachte hangen. Een bondscoach heeft de verantwoordelijkheid om keuzes te maken. Die keuzes zijn niet altijd prettig voor degene die afvalt. Teleurstelling hoort bij topsport zoals verlies bij sport hoort en fouten bij leren. Juist daarom keek ik minder naar de selectie zelf en meer naar de reactie erop. Want karakter wordt vaak zichtbaar op momenten waarop het leven een antwoord geeft dat we liever niet hadden gekregen. Iedereen kan rustig blijven wanneer alles loopt zoals gehoopt. Iedereen kan tevreden zijn wanneer een doel wordt bereikt. De echte test komt vaak op het moment dat een deur gesloten blijft terwijl we overtuigd zijn dat die open had moeten gaan. Dat geldt voor sporters, bestuurders, dat geldt voor ieder mens.

Wat mij in deze situatie treft, is het contrast tussen beide reacties. Koeman legt zijn keuze uit. Veerman voelt zich geraakt door die uitleg. Vervolgens verschijnt een advertentie waarin karakter opnieuw centraal staat. Daardoor krijgt een eenvoudig voetbalmoment onverwacht een diepere laag. En dat komt niet omdat het over een selectie gaat. Of omdat het over een reclamecampagne gaat. Dat komt omdat het iets laat zien wat herkenbaar is voor vrijwel iedereen.

De vraag is namelijk niet alleen wat iemand zegt, maar wat we horen, maar nog belangrijker: wat wij vervolgens met die woorden doen!

Toen ik de advertentie zag, dacht ik daarom niet zozeer aan een bondscoach of een middenvelder. Ik dacht aan hoe vaak mensen langs elkaar heen praten zonder dat ze dat zelf doorhebben. Hoe vaak een uitleg wordt ervaren als een aanval. Hoe vaak een keuze wordt opgevat als een afwijzing van de persoon. Dat maakt luisteren tot een van de moeilijkste vaardigheden die we bezitten. Niet luisteren om te reageren of om te luisteren om ons gelijk te halen. Het gaat om luisteren om werkelijk te begrijpen wat de ander probeert te zeggen.

Daar ligt het verschil tussen horen en verstaan en dat vertelt uiteindelijk meer over karakter dan welke advertentie ook.