Ik geloof in God. In een schepper die aan de oorsprong staat van alles wat bestaat. Die overtuiging zit diep in mij verankerd, ergens in het gouden kernblokje van mijn kenniscube. Toch merk ik dat geloven in het bestaan van God iets heel anders is dan een persoonlijke relatie met Hem hebben. Ik hoor Hem niet spreken, ik weet niet of Hij naar mij luistert en ik heb eigenlijk geen idee hoe zo’n persoonlijke relatie eruit zou moeten zien. Tegelijkertijd ontmoet ik mensen voor wie die relatie heel vanzelfsprekend lijkt. Mensen die met God praten, op Hem vertrouwen en daar een rust in vinden die ik zelf nog niet ken. En ik merk dat ik daar af en toe behoorlijk jaloers op ben.
Wanneer ik terugkijk op de afgelopen drie jaar, verwonder ik me over de manier waarop mijn leven is verlopen. Het waren bijzonder moeilijke jaren, waarin ik regelmatig niet wist hoe ik verder moest. Toch kwamen er steeds weer mogelijkheden op mijn pad. Tijdens mijn Pieterpad vond ik 28 dagen lang eten, drinken en onderdak, zonder daar voortdurend naar te hoeven zoeken. Op momenten waarop ik dringend een opdracht nodig had, kwam er werk. Toen ik woonruimte nodig had, vond ik een woning. Vaak precies op het moment dat het nodig was. Natuurlijk heb ik zelf stappen gezet, keuzes gemaakt en kansen aangegrepen. Toch blijft het bijzonder hoe vaak omstandigheden op het juiste moment samenkwamen.
Ook in mijn persoonlijke leven zijn zulke gebeurtenissen geweest. Jemimah kwam ongeveer drie jaar geleden in mijn leven en heeft een belangrijke rol gespeeld in mijn herstel. En dan is er dat bijzondere verhaal uit Noorwegen, waar ik op een foto van een meer later een vrouwengezicht in het water ontdekte. Jemimah, die toen nog als vriendin in Kenia woonde, zag op die foto de letters I en M, in het Engels uitgesproken als I am. Een spirituele coach aan wie ik het verhaal vertelde, vroeg vervolgens wie Mima was. Toen ik over mijn vriendin vertelde, zei ze dat ik nog een andere Mima moest kennen. Zij wist niets van mijn oma Mima, die met haar boeken en verhalen ooit mijn liefde voor Noorwegen had aangewakkerd. Juist in Noorwegen kwamen die verhalen op een opmerkelijke manier samen. En onlangs ontdekte ik opnieuw een bijzonder verband: in het Bijbelverhaal van Job heet een van zijn dochters Jemima. Ook zij verschijnt in het verhaal wanneer Jobs leven na een periode van groot leed opnieuw vorm krijgt.
Wat moet ik met zulke gebeurtenissen? Ik heb vaak gezegd dat toeval niet bestaat. Tegelijkertijd klinkt die uitspraak ook wat fatalistisch, alsof alles wat ons overkomt al vastligt. Dat geloof ik evenmin. Ik probeer mijn leven zelf vorm te geven en verantwoordelijkheid te nemen voor mijn keuzes. Ik probeer een goed mens te zijn, hoewel ik heel goed weet dat ik mijn tekortkomingen heb. Ik maak fouten, neem verkeerde beslissingen en kijk geregeld met andere ogen naar mijn eigen verleden. Wie vraagt eigenlijk van mij dat ik volmaakt ben? Ik doe mijn best, probeer goed te doen en hoop dat daar ook iets goeds uit voortkomt. We kennen de uitdrukking wie goed doet, goed ontmoet. Ook het begrip karma raakt aan die gedachte. Toch vraag ik me af of het leven werkelijk zo werkt.
Want tegenover al die bijzondere gebeurtenissen in mijn eigen leven staan ervaringen die ik nauwelijks kan begrijpen. Ik denk aan Riley Jack, die ik al heel lang kende en die vorig jaar veel te jong overleed. Hij heeft ontzettend veel medische tegenslag gekend, met diabetes, een beenamputatie, nierfalen en allerlei complicaties. Voor zover ik weet, heeft hij zijn geloof nooit losgelaten. Hij bleef dankbaar voor wat hij had, ondanks alles wat hem overkwam. Ik denk ook aan Tim en Petra, ontzettend lieve en gelovige mensen die hun jonge dochtertje Roosje aan kanker verloren. Wat hebben zij verkeerd gedaan? Helemaal niets, voor zover ik kan beoordelen. Waarom moesten zij dan zoiets verschrikkelijks meemaken? En waarom zie ik bij mensen die naar mijn overtuiging goed proberen te leven zoveel leed, terwijl anderen die zich heel anders gedragen daar ogenschijnlijk aan ontsnappen? Of zie ik slechts een gedeelte van hun werkelijkheid?
Dan komt onvermijdelijk de vraag naar Gods betrokkenheid. Wanneer geloofsgenoten mij vertellen dat God ervoor heeft gezorgd dat ik op het juiste moment onderdak vond, een opdracht kreeg of iemand ontmoette die mij verder hielp, waarom zou Hij dan niet hebben ingegrepen bij het lijden van Riley of de ziekte van Roosje? Als God mij helpt omdat ik probeer goed te leven, wat zegt dat dan over al die andere goede mensen die verschrikkelijk veel meemaken? Ik kan en wil niet geloven dat hun leed een straf is of dat mijn voorspoed een beloning vormt voor beter gedrag. Daarvoor ken ik te veel mensen die zulke eenvoudige verklaringen volledig onderuit halen.
Ik denk aan mijn oom Aat, die tijdens een kerkdienst rustig in zijn stoel overleed. Tijdens de begrafenis zei zijn broer, mijn oom Han, dat God had goedgemaakt wat Hij verkeerd had gedaan door Aat ziek te maken, door hem op deze bijzondere manier te laten overlijden. Ik begrijp de troost die in die woorden besloten ligt. Tegelijkertijd blijf ik me afvragen waarom die ziekte er überhaupt moest zijn. Anderen wijzen op de duivel als verklaring voor het kwaad. Het verhaal van Job laat zien hoe een rechtschapen mens bijna alles kan verliezen, terwijl zijn geloof overeind blijft. Alleen krijgt Satan in dat verhaal toestemming om Job op de proef te stellen. Daarmee wordt mijn vraag naar Gods betrokkenheid niet eenvoudiger. Waarom zou een liefdevolle God zoveel leed toestaan?
Ik besef heel goed dat ik God niet ter verantwoording kan roepen. Wie ben ik om te denken dat ik Zijn bedoelingen volledig kan doorgronden? Toch blijft er een voor mij fundamenteel probleem bestaan. Hoe kan ik iemand vertrouwen die ik niet begrijp? In menselijke relaties groeit vertrouwen doordat we elkaar leren kennen, doordat woorden en daden betekenis krijgen en doordat we ervaren dat we op elkaar kunnen rekenen. Wanneer iemand in mijn omgeving voortdurend dingen laat gebeuren die ik onbegrijpelijk vind, zonder dat ik weet wat ik van hem kan verwachten, zou ik moeite krijgen met die relatie. Uiteindelijk zou ik zelfs afstand kunnen nemen. Waarom zou ik bij God dan wel vanzelfsprekend kunnen vertrouwen? Ik weet dat die vergelijking tekortschiet, omdat God geen mens is. Alleen verdwijnt mijn behoefte aan vertrouwen daardoor niet.
Ook het gebed roept bij mij vragen op. Ik bid weleens bewust, hoewel ik eerlijk gezegd zelden het gevoel heb dat iemand daadwerkelijk luistert. Ik kan ook niet zeggen dat ik duidelijk heb ervaren dat mijn gebeden werden verhoord. Tegelijkertijd vraag ik me af waarom ik eigenlijk zou moeten bidden wanneer God toch alles weet. Hij weet dan immers ook wat ik nodig heb, waar ik naar verlang en welke zorgen mij bezighouden. Waarom zou ik Hem moeten vragen om oplossingen die Hij zelf allang kent? En als ik terugkijk op de afgelopen jaren, waarin zoveel oplossingen zich aandienden zonder dat ik daar bewust om had gebeden, ontstaat opnieuw die verwondering. Heeft God mijn onuitgesproken vragen gehoord? Of zijn het gebeurtenissen waaraan ik achteraf een betekenis probeer te geven?
Mijn vriend Edward bidt voor mij. Ik zie hoeveel vertrouwen hij heeft in God en hoeveel rust hij daaruit haalt. Dat bewonder ik. Hetzelfde vertrouwen herken ik in de verhalen over Riley en Job. Kennelijk kan geloof mensen ook dragen wanneer omstandigheden helemaal niet verbeteren. Ik zou graag begrijpen waar dat vertrouwen vandaan komt. Want ik verlang zelf ook naar die rust, naar het gevoel dat ik niet alles hoef te begrijpen om toch vertrouwen te kunnen hebben. Alleen kan ik mezelf dat vertrouwen niet zomaar aanpraten. Het moet ergens vandaan komen, ergens groeien, ergens een persoonlijke betekenis krijgen.
Ondertussen gaat mijn leven verder. Ik probeer mijn werk en mijn bestaan verder op te bouwen, ontmoet nieuwe mensen en ontdek telkens opnieuw hoeveel invloed anderen op mijn leven kunnen hebben. Er dienen zich mogelijkheden aan die ik eerder niet had kunnen voorzien. Gebeurtenissen waarvan ik achteraf pas begrijp hoe belangrijk ze zijn geweest. En bij al die ervaringen blijf ik me verwonderen over de manier waarop dingen samenkomen. Ben ik zelf degene die de mogelijkheden creëert? Worden ze mij aangereikt? Of is het een combinatie van omstandigheden, keuzes en gebeurtenissen waaraan ik achteraf meer samenhang toeken dan er werkelijk is?
Het bijzondere is dat mijn geloof in God door al die vragen niet verdwenen is. Ik geloof nog steeds in een schepper. Alleen merk ik dat die overtuiging mij nog niet automatisch de persoonlijke verbondenheid geeft waarnaar ik op zoek ben. Ik zou graag Gods aanwezigheid herkennen, zonder mezelf wijs te maken dat iedere bijzondere gebeurtenis een teken van Hem is. Ik zou graag op Hem vertrouwen, zonder mijn ogen te sluiten voor het leed dat zoveel mensen treft. En ik zou graag begrijpen wat een persoonlijke relatie met God betekent, zonder daarvoor de ervaringen en overtuigingen van anderen eenvoudigweg over te nemen.
Ik weet niet of ik ooit het moment zal beleven waarop ik met zekerheid kan zeggen dat ik Gods hand in mijn leven herken. Ik weet evenmin of het vertrouwen dat ik bij Edward zie voor mij ooit zo vanzelfsprekend zal worden. Wat ik wel weet, is dat de verwondering over mijn leven mij steeds opnieuw bij deze vragen brengt. Bij alles wat mij de afgelopen jaren is overkomen, bij de mensen die ik heb verloren en bij de mensen die op bijzondere momenten mijn leven binnenkwamen. Bij het geluk dat ik heb ervaren en het verdriet dat ik bij anderen heb gezien.
En terwijl ik probeer te begrijpen hoe ik een persoonlijke relatie met God zou kunnen hebben, blijft vooral één vraag mij bezighouden: hoe leer ik iemand vertrouwen die ik zo graag zou willen leren kennen, terwijl ik Zijn aanwezigheid niet kan vaststellen en Zijn handelen niet kan doorgronden?
Ik weet het antwoord niet. Voorlopig blijf ik zoeken, met mijn geloof, mijn vragen en vooral mijn verwondering over het leven.
