Ik zing niet snel mee wanneer ik tussen andere mensen sta. In de beslotenheid van mijn huis ligt dat anders en ook bij mensen die ik vertrouw kan ik gewoon zingen. Daar is de drempel om mijn stem te laten horen veel lager. In de kerk luister ik meestal, terwijl anderen om mij heen hun stem toevoegen aan de muziek. Toch zijn er liederen waarbij luisteren op een gegeven moment niet meer genoeg lijkt te zijn en mijn stem bijna vanzelf aansluit bij wat ik hoor.
Deze week was ik jarig en in onze kerk bestaat de mooie gewoonte dat je als jarige een lied mag uitkiezen dat op Sabbath voor je wordt gezongen. Voor mij hoefde die keuze niet lang te duren. Ik koos De kracht van uw liefde, Opwekking 488, de Nederlandse versie van The Power of Your Love. Als het mogelijk is, hoor ik graag de Engelse versie, omdat die mij nog net iets meer raakt. Welke versie het uiteindelijk ook wordt, het is bijzonder om aan het begin van een dienst een lied te horen waarvan je weet dat het op dat moment speciaal voor jou wordt gezongen.
Daarmee was de ervaring van die ochtend natuurlijk al gekleurd voordat de eerste klanken hadden geklonken. Het was mijn keuze, mijn verjaardagslied voor deze Sabbath en een lied dat mij sowieso al raakt. Ik stond daar dus niet onbevangen naar zomaar een lied te luisteren. Er zat aandacht in, een klein gebaar vanuit de gemeenschap en het besef dat deze muziek op dat moment ook een beetje voor mij bedoeld was. Dat alleen kan al ontroeren.
Toen ik meezong, gebeurde er nog iets anders. Iets wat mij nooit eerder bewust was opgevallen. Ik voelde mijn stem in mijn borst. Niet alleen mijn ademhaling of de beweging die bij zingen hoort, ik voelde letterlijk de vibratie van mijn eigen stem. De klank die ik normaal vooral hoor, was ineens ook fysiek aanwezig. Mijn borst resoneerde mee met wat ik zong en juist die eenvoudige lichamelijke gewaarwording ontroerde mij. De vibratie voelde als steun, bijna als een knuffel van binnenuit.
Wanneer muziek niet alleen binnenkomt
We spreken vaak over muziek alsof zij van buiten naar binnen beweegt. Een melodie bereikt onze oren, een tekst roept een herinnering op en een akkoord kan ineens een gevoel aanraken waarvan we nauwelijks wisten dat het aanwezig was. Muziek komt naar ons toe en wij ontvangen wat zij met zich meebrengt. Bij zingen gebeurt tegelijkertijd iets in de andere richting. Je brengt zelf lucht in beweging, je stembanden maken klank en je lichaam resoneert mee. Een stem bestaat daardoor niet uitsluitend uit geluid dat anderen kunnen horen. Een deel ervan kun je zelf voelen doordat de trillingen door het lichaam worden geleid en, afhankelijk van toonhoogte en de manier waarop je zingt, merkbaar kunnen worden in borst, keel en hoofd.
Dat is op zichzelf gewoon natuurkunde en fysiologie. Die verklaring doet voor mij niets af aan wat ik voelde en vertelt tegelijkertijd niet het hele verhaal. Op dat moment dacht ik niet aan resonantie, stembanden of geluidsgolven. Ik voelde geborgenheid. Kennelijk kan iets volkomen lichamelijks tegelijkertijd een emotionele betekenis krijgen die veel verder reikt dan de verklaring van wat er technisch gebeurt. Dat kennen we eigenlijk allemaal. Een omhelzing kunnen we eveneens lichamelijk beschrijven: armen worden om een lichaam gelegd, zenuwuiteinden registreren aanraking en ons lichaam reageert daarop. Toch zal niemand na een omhelzing van iemand van wie hij houdt zeggen dat hij uitsluitend druk op zijn huid heeft ervaren. De betekenis bevindt zich midden in die lichamelijke ervaring en zo voelde deze vibratie voor mij.
Een lied dat niets hoefde op te lossen
Juist daarom raakte het mij dat dit gebeurde tijdens The Power of Your Love. Het lied gaat voor mij over nabijheid, verandering, vertrouwen en gedragen worden, over het verlangen om dicht bij God te zijn en je door Zijn liefde te laten vormen. Woorden die ik eerder heb gehoord en gezongen, kregen op dat moment ineens een lichamelijke dimensie. Terwijl ik zong over gedragen worden, voelde ik iets wat als dragen aanvoelde.
Daar hoef ik geen grote geloofsuitspraak van te maken en ik hoef evenmin te bepalen of ik op dat moment mijn eigen stem voelde, de kracht van muziek, de aanwezigheid van God of een samenkomst van alles wat daar gebeurde. Het belangrijkste zat voor mij ergens anders: het lied hoefde niets op te lossen om mij iets te geven. Muziek verandert de omstandigheden waarin we leven lang niet altijd. Een lied neemt verdriet niet weg, herstelt geen verloren relatie, brengt iemand die overleden is niet terug en geeft niet automatisch een antwoord op een vraag waarmee we al lange tijd rondlopen. Ook geloof betekent voor mij niet dat ieder moeilijk stuk uit het leven verdwijnt zodra we erop vertrouwen dat we niet alleen zijn.
Toch kan midden in zo’n werkelijkheid iets ontstaan wat helpt om haar te dragen. Dat is een andere vorm van troost dan het verlangen dat alles weer goed wordt. Troost kan ook betekenen dat iets even naast je komt staan, terwijl de werkelijkheid nog precies dezelfde is en jij haar gedurende een paar minuten anders kunt dragen. Een stem, een melodie, een hand op je schouder of de aanwezigheid van iemand die niets hoeft op te lossen, kan dan voldoende zijn. Vanmorgen was het mijn eigen stem die mij dat liet voelen.
De stem die ook naar binnen gaat
Die gedachte bleef na de dienst bij mij. Ik ken mijn stem natuurlijk. Ik praat iedere dag en in de veilige beslotenheid van thuis zing ik regelmatig. Toch had ik haar nooit op deze manier ervaren. Blijkbaar bestaat er een verschil tussen weten dat je lichaam tijdens het zingen meetrilt en ineens bewust voelen wat die trilling met je doet. We gebruiken onze stem voortdurend om te praten, uit te leggen, te vragen, te reageren, te lachen en te vertellen. Onze stem is zo vanzelfsprekend aanwezig dat we nauwelijks beseffen dat zij letterlijk uit ons voortkomt. Zij begint met adem, krijgt ergens in ons lichaam klank en verlaat ons vervolgens om de wereld om ons heen te bereiken. Daardoor denken we bij onze stem meestal aan wat een ander hoort, terwijl ik vanmorgen juist voelde wat mijn eigen stem met míj deed.
Dat geeft voor mij ook een andere betekenis aan meezingen. Wanneer je luistert, ontvang je muziek en zodra je zelf zingt, voeg je iets van jezelf aan die muziek toe. De melodie klinkt niet langer uitsluitend uit instrumenten of uit de stemmen om je heen. Je eigen adem en lichaam gaan erin mee. Je bent niet langer alleen degene die het lied hoort; voor een klein deel word je zelf onderdeel van het lied.
Daarmee raakt muziek aan iets wat mij al langer fascineert. Zij kan plaatsen in ons bereiken waar gewone taal moeilijk komt en zich verbinden met mensen, perioden, verdriet, verliefdheid, afscheid, hoop of geloof. Jaren later zijn enkele akkoorden voldoende om iets daarvan terug te brengen. Hetzelfde lied kan gedurende een mensenleven daardoor steeds iets anders betekenen, terwijl de melodie en woorden nauwelijks veranderen. Wij veranderen intussen wel en nemen iedere keer een andere versie van onszelf mee wanneer we luisteren.
Een lied dat ooit gewoon mooi was, kan jaren later troost bieden. Muziek waaraan nauwelijks betekenis kleefde, kan verbonden raken met iemand die er niet meer is. Een nummer dat we tientallen keren hebben gehoord, kan op een onverwacht moment iets laten voelen wat al die eerdere keren verborgen bleef. Vanmorgen waren het dezelfde woorden en dezelfde melodie die ik al kende. Alleen beleefde ik ze anders, doordat ik het lied deze keer niet uitsluitend hoorde en zong, ik voelde het ook in mijn lichaam.
Een knuffel van binnenuit
Ik weet niet waarom het mij juist vanmorgen zo opviel. Die vibratie zal er thuis tijdens het zingen ook zijn geweest en mijn lichaam werkt in de kerk niet ineens volgens andere regels. De bijzondere aanleiding van deze Sabbath zal ongetwijfeld hebben meegespeeld. Ik had dit lied zelf gekozen, wist dat het voor mij werd gezongen en luisterde daardoor waarschijnlijk met meer aandacht dan op een willekeurige ochtend. Toch verklaart dat nog niet waarom juist die vibratie van mijn eigen stem mij zo raakte. Kennelijk was er iets in dit lied, deze omgeving, de mensen om mij heen en dit persoonlijke moment waardoor ik voelde wat mij eerder nooit was opgevallen.
Dat maakt de ervaring voor mij eigenlijk nog mooier, omdat dingen die al heel lang aanwezig zijn ineens voelbaar kunnen worden wanneer onze aandacht erop valt. Een melodie kan jarenlang met ons meelopen voordat één moment ons iets laat ervaren wat we daarin nooit eerder hadden ontdekt. Een bekende tekst kan een andere betekenis krijgen doordat ons eigen leven ondertussen veranderd is.
Het leven zelf verandert daardoor niet onmiddellijk. Wat moeilijk is, kan moeilijk blijven, verdriet mag verdriet blijven en onzekerheid verdwijnt niet doordat een melodie ons raakt. Troost hoeft kennelijk ook niet de afwezigheid van pijn te betekenen. Zij kan juist bestaan in de ervaring dat je midden in alles wat er is iets vindt waardoor je het kunt dragen. Daar raakt deze ervaring voor mij aan iets groters dan dat ene lied. We hoeven niet ieder dal onmiddellijk uit ons leven te verwijderen voordat er ruimte kan ontstaan voor warmte, vertrouwen of geborgenheid. Juist midden in wat zwaar is, kan iets kleins voldoende zijn om ons eraan te herinneren dat dragen iets anders is dan oplossen.
Dat is uiteindelijk wat mij vanmorgen bijbleef. Ik stond tussen andere mensen terwijl het lied dat ik voor mijn verjaardag had uitgekozen voor mij werd gezongen en voelde mijn eigen stem in mijn borst. Ik kan uitleggen waar die vibratie vandaan kwam, alleen veel moeilijker waarom zij op dat moment als steun voelde en waarom iets zo kleins en lichamelijks mij kon ontroeren. Op deze Sabbath hoef ik daar geen sluitend antwoord op te hebben. Niet iedere ervaring hoeft volledig verklaard te worden voordat zij betekenis mag hebben. Muziek geeft ruimte om even te blijven bij wat we voelen en geloof kan die ruimte eveneens bieden.
Ergens tussen adem, klank, lichaam, muziek, geloof en de warmte van mensen die een lied voor je zingen, gebeurde iets wat niets aan mijn omstandigheden hoefde te veranderen om toch betekenis te hebben. Mijn stem nam niets weg van wat zwaar kan zijn en loste niets voor mij op. Ze was er eenvoudig, hoorbaar en ineens ook voelbaar, en gedurende een paar ogenblikken voelde die vibratie als steun.
Als een knuffel van binnenuit.
