Het maakt blijkbaar niet uit hoeveel bronnen je aandraagt. Niet hoeveel organisaties je noemt. Niet hoeveel rapportages er liggen. Wanneer er bijna 40 bronnen op tafel liggen en er worden er twee uitgepakt om twijfel te zaaien, en vervolgens wordt het geheel terzijde geschoven, dan gebeurt er iets wat dieper gaat dan een verschil van inzicht.

Dan verdwijnt er iets onder het gesprek.

Ik merk dat het me raakt. Omdat het niet gaat over een nuanceverschil. Het gaat over het structureel wantrouwen van alles wat normaal gesproken als zorgvuldig en betrouwbaar wordt gezien. De Verenigde Naties. Amnesty International. Human Rights Watch. Het Internationaal Strafhof. Organisaties die juist zijn ingericht om boven individuele belangen uit te stijgen, worden weggezet alsof ze per definitie verdacht zijn.

En wat er dan overblijft, is een gesprek dat nergens meer landt. Wat het nog ongemakkelijker maakt, is dat dit niet op zichzelf staat. Het blijft niet bij die ene reactie. Het zit ook in alles eromheen. In de mensen die niet reageren, maar wel liken. In de bevestiging die zichtbaar wordt zonder dat er inhoud tegenover staat. In het gevoel dat dit denken niet alleen bestaat, maar gedragen wordt.

Ik zie het niet alleen hier. Ik zie het in meerdere discussies terugkomen. Je stelt een vraag, zorgvuldig geformuleerd, zonder oordeel, en nog voordat er op de inhoud wordt ingegaan, wordt het weggezet als polariserend. Alsof het stellen van een vraag op zichzelf al een probleem is geworden.

En wat daarna gebeurt, volgt bijna voorspelbaar. De vraag wordt niet beantwoord. De intentie wordt niet onderzocht. In plaats daarvan wordt de vraagsteller onderdeel van het probleem gemaakt. En wanneer je vervolgens uitlegt waar je vraag vandaan komt, wanneer je de feiten en bronnen aandraagt die je redenatie onderbouwen, verschuift het gesprek opnieuw.

Dan gebeurt er iets wat bijna niet meer te bevatten is. Dezelfde bronnen waar eerst om gevraagd wordt, worden op het moment dat je ze aandraagt, terzijde geschoven als onbetrouwbaar. Organisaties die jarenlang als gezaghebbend werden gezien, worden in één beweging weggezet. En tegelijkertijd blijft het verwijt staan dat je niet met feiten komt. Daarmee ontstaat een cirkel waar niet doorheen te breken is.

Je onderbouwt, en het wordt afgewezen.
Je legt uit, en het wordt verdacht gemaakt.
Je stelt een vraag, en je wordt weggezet als probleem.

Wat er dan ontstaat, voelt als een muur. Een gesloten geheel waarin alles wat van buiten komt wordt gefilterd en teruggeduwd. Waar aan de binnenkant vooral bevestigd wordt wat er al gedacht werd. Waar twijfel niet meer naar binnen komt, maar alleen naar buiten wordt gericht.

En juist dat maakt het zo vreemd. Want het gesprek lijkt nog te bestaan. Er worden woorden uitgewisseld. Reacties volgen elkaar op. Alleen de beweging die een gesprek zou moeten hebben, ontbreekt. Er is geen verschuiving, geen toenadering, geen gezamenlijk zoeken.

Dat is geen kritische houding meer. Dat is iets anders. En ik probeer te begrijpen waar dat vandaan komt. Hoe het kan dat organisaties die wereldwijd werken met controlemechanismen, met onderzoek en verificatie, zo makkelijk worden weggezet als onbetrouwbaar. Hoe het kan dat een gevoel van wantrouwen sterker is geworden dan de optelsom van wat er ligt.

Misschien zit daar herhaling onder. Misschien zit daar framing onder. Verhalen die zo vaak verteld worden dat ze vanzelfsprekend gaan voelen. Tot het punt waarop vertrouwen niet meer het vertrekpunt is, maar wantrouwen.

En dan verschuift er iets fundamenteels.

Want zonder een minimale gedeelde basis van wat we als betrouwbaar beschouwen, wordt elk gesprek een herhaling van zetten. Niet gericht op begrijpen, maar op afwijzen. Niet op zoeken, maar op ontkennen. Dat is wat dit zo ongemakkelijk maakt. Niet dat we het oneens zijn. Dat hoort bij een samenleving. Het ongemak zit in het gevoel dat we niet meer naar dezelfde werkelijkheid kijken.

En misschien nog wel dieper dan dat.

Dat we elkaar wel horen, maar niet meer binnenlaten.